Gelişimsel düzenleme modelleri çerçevesinde beliren yetişkinlerde gelişimsel hedefler ve iyilik halinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENİZ KURT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ZEHRA UÇANOK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmanın temel amacı gelişimsel düzenleme modelleri çerçevesinde beliren yetişkinlik dönemini hedef belirleme perspektifinden incelemek ve bu modellerin sentezi sonucunda önerilen süreçlerle bireyin iyilik hali arasındaki ilişkileri değerlendirmektir. Araştırmanın örneklemi 18-30 yaşları arasında, en az lise mezunu 396 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcılara gelişimsel düzenleme modelleri çerçevesinde geliştirilen ölçeklerin yanı sıra, Yaşam Görüşü, Benlik Saygısı, Yaşam Doyumu ve Yalnızlık Ölçeği ile Kısa Semptom Envanterinden oluşan bir form uygulanmış ve yaşamlarındaki hedefleri ve bu hedeflere yönelik değerlendirmelerini içeren bazı sorular yöneltilmiştir. Katılımcıların hem gelecekteki hem de geçmişteki hedefleri değerlendirilmiştir. Niteliksel veri analizi sonucunda, beliren yetişkinlerin geleceğe yönelik en çok meslek, eğitim ve aileyle; geçmişte ise en çok eğitim ve meslekle ilgili hedeflere sahip oldukları ortaya konulmuştur. Gelişimsel hedefler bağlamında elde edilen sonuçlar, genç bireylerin içinde bulundukları gelişimsel dönemin özelliklerine uygun hedefler belirlediklerine işaret etmektedir. Ayrıca, yaşı daha büyük olan katılımcıların aile ve meslekle ilgili; nişanlı-evli olan veya bir işte çalışanların aileyle ilgili; herhangi bir işte çalışmayanların ise meslekle ilgili hedefleri daha sıklıkla ifade ettikleri ortaya konulmuştur. Beliren yetişkinlerin en çok eşleriyle/kız-erkek arkadaşlarıyla hedefleri hakkında konuşup fikir alışverişinde bulundukları da görülmüştür. Beliren yetişkinlerin çoğunun geçmişte belirledikleri hedefe ulaştıkları görülmüştür. Ayrıca, lise mezunu bireylerin üniversiteyi bitirmiş; gelir düzeyi düşük olan bireylerin ise yüksek olan bireylere göre geçmişte belirledikleri hedeflere daha az ulaştıkları ortaya konulmuştur. Analizler sonucunda, hedefin içeriğiyle (benlik odaklı hedefler belirleme) iyilik hali arasında bir ilişki elde edilmezken; hedefle ilgili olumlu değerlendirmelerinin (hedefin elde edilebilirliği, hedefin bireyde uyandırdığı olumlu duygular) bireyin iyilik haliyle pozitif; olumsuz değerlendirmelerin ise (hedefin bireyde uyandırdığı olumsuz duygular) bireyin iyilik haliyle negatif yönde ilişkili olduğu görülmüştür. Ayrıca, gelişimsel düzenleme modellerinin sentezi sonucunda önerilen süreçlerden metadüzenlemenin hedefe bağlı olma ve hedeften vazgeçmeyle pozitif yönde ilişkili olduğu ortaya konulmuştur. Metadüzenlemenin yalnızca hedefe bağlı olma üzerinden bireyin iyilik haliyle ilişkili olduğu da görülmüştür. Elde edilen bulgular gelişimsel düzenleme modellerine ilişkin literatür çerçevesinde tartışılmıştır.