Prenatal dönemde dihekzil fitalat ve disiklohekzil fitalata maruziyetin erkek ve dişi sıçanların bazı endokrin dokuları üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE GÖKTEKİN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): NURHAYAT BARLAS
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Plastikleştirici olarak kullanılan fitalatlar, fitalik asit esterleridir ve genellikle plastiklerin esnekliklerini artırmak amacıyla plastiklere eklenirler. Çeşitli dozlardaki DHP ve DCHP'ye maternal dönemde maruz kalan sıçanların eşeysel gelişim evreleri (prenatal, infantil, juvenil ve ergin) boyunca, endokrin sistem üzerinde ortaya çıkabilecek etkilerin histopatolojik ve hormonal açıdan incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla; kontrol, yağ-kontrol, 20, 100 ve 500 mg/kg/gün DHP ve 20, 100 ve 500 mg/kg/gün DCHP olmak üzere 8 grup oluşturulmuştur. Ayrıca, infantil (doğum sonrası 20. gün), juvenil (doğum sonrası 32. gün) ve ergin (3 aylık) dönem olmak üzere dişi ve erkek sıçanlar gruplandırılmıştır. Her gruptaki gebe sıçanlara gebeliğin 6-19 günleri arasında besleme tüpü (gavage) ile uygulama yapılmıştır. Çalışma sonunda tiroit+paratiroit, adrenal bez, hipofiz ve pankreas organ ağırlıkları ile organ/vücut ağırlık değerleri hesaplanmıştır. Dokular histolojik olarak ışık mikroskobunda incelenmiştir. Aynı zamanda serumda total T3, total T4 ve total TSH hormon analizleri yapılmıştır. Endokrinolojik incelemelerde, yüksek doz DHP uygulama grubuna ait erkek infantil ve juvenil sıçanlarda T3 ve TSH artarken, T4 seviyesi düşük doz uygulama grubuna ait infantil sıçanlarda artmıştır. DHP uygulama grubuna ait dişi sıçanlarda ise yüksek doz uygulama gruplarındaki infantil sıçanların TSH, T3 ve T4 seviyelerinde artış tespit edilmiştir. Juvenil döneme ait dişi sıçanların hormon seviyelerinde bir değişiklik gözlenmezken, ergin dişi sıçanların TSH seviyesi sadece 100 mg/kg/gün uygulama grubunda azalmıştır. DCHP uygulama grubunda erkek infantil sıçanlarda TSH ve T4 miktarları değişmezken T3 miktarı sadece 500 mg/kg/gün uygulama grubunda artmıştır. Juvenil erkek sıçanlarda da TSH ve T4 miktarları değişmezken T3 miktarı 500 mg/kg/gün uygulama grubunda azalmıştır. DCHP grubu ergin erkek sıçanların T3, T4 ve TSH miktarlarında artış tespit edilmiştir. İnfantil ve juvenil dişi sıçanların hormon miktarları değişmezken, ergin dişi sıçanların TSH ve T4 miktarlarında artış tespit edilmiştir. Ergin dişi sıçanların T3 miktarında bir değişiklik kaydedilmemiştir. Histopatolojik incelemelerde özellikle yüksek doz DHP ve DCHP verilen gruplarda çeşitli histopatolojik bozukluklar gözlenmiştir. Adrenal bezde hücresel dejenerasyon, kapsülde kalınlaşma, ödem ve konjesyon; pankreasın Langerhans adacığında dejenerasyon; tiroid dokusunda foliküllerde bozulma, yağ dokuda artış, mononüklear hücre infiltrasyonu ve kolloidal bozulma; hipofiz bezinde hücresel dejenerasyon ve konjesyon tespit edilen değişikliklerden bazılarıdır. Bu çalışmanın sonuçları; fötal dönemde uygulanan DCHP ve DHP'nin, dişi ve erkek sıçanların endokrin sisteminde olumsuz etkilere neden olabileceğini göstermektedir.