Benjamin Disraeli-William Ewart Gladstone rekabeti'nde doğu sorunu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMRE ÇELİK

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MEHMET VELİ SEYİTDANLIOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Benjamin Disraeli ile William Ewart Gladstone arasındaki rekabet İngiliz tarihindeki önemli köşe taşlarından biridir. XIX. yüzyılın ikinci yarısında partilerinin liderleri olmaları bu rekabetin önemli bir nedeni olurken psikolojik faktörler de rol oynamıştır. Bu rekabetin önemli bir kesiti, 1876 yılında meydana gelen Bulgar Ayaklanması (Nisan 1876) sonrası tekrar gündeme gelen Doğu Sorunu tartışmalarıdır. Disraeli ve Gladstone İngilterenin Akdenizdeki çıkarları ve Osmanlı İmparatorluğuna yönelik İngiliz politikası nedeniyle bu dönemde sıklıkla karşı karşıya gelmiştir. Geleneksel İngiliz dış politikasına meydan okuyan Gladstone, insanlık adına harekete geçmeyi savunurken Disraeli, Rusyanın kontrol edilmesi ve Hindistana giden yolun güvenliğinin sağlanması adına Osmanlı İmparatorluğunun çökmesini engellemeye dayalı geleneğin takipçisi olmuştur. Tartışmaların sona erdiği 1880 yılında Doğu Sorununa ilişkin geleneksel İngiliz dış politikasının sona erdiği anlaşılmıştır. Ancak bu değişiklik Gladstoneun talep ettiği yönde olmamıştır. Disraeli gibi Gladstone da 1882 yılında Mısır?ı işgal kararı ile İngiliz çıkarlarının emredici durumunu görmüştür.