Beste-i kadîm âyîn-i şerîflerin usûl-arûz vezni ilişkisi yönünden incelenmesi ve nüsha karşılaştırmaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP USTA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): AHU KÖKSAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tespit edilebilen en eski Âyîn-i Şerîfler, Beste-i Kadîm olarak adlandırılan Pencgâh, Dügâh ve Hüseynî Mevlevî Âyinleridir. Bestekârları hakkında farklı tevatürler bulunan ve XV. yüzyılın ikinci yarısı veya XVI. yüzyılda bestelendikleri düşünülen Beste-i Kadîmler, meşk yoluyla yüzyıllar sonrasına intikal etmiş yüksek sanat eserleridir. Aktarım şekli dolayısıyla günümüze küçük değişikliklerle gelmiş olan eserlerdeki bu durumu gözlemlemek adına, meşk silsilesinde yer alan farklı üstadlarca yazılmış nota kaynakları üzerinde karşılıklı tahliller yapmaya ihtiyaç vardır. Bu çalışmada, yedi farklı nüshada yer alan Beste-i Kadîmlerin nota ve güfte çeviri-yazımları yapıldıktan sonra, Beste-i Kadîm güftelerinin yazıldığı arûz vezni kalıpları ve kullanılan usûller arasındaki ilişki incelenmiştir. Ayrıca, farklı nüshalarda yer alan Beste-i Kadîmlerde bu ilişkinin uğradığı değişim ve nüshalar arasındaki farklılıklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu farklılıklar, ayrıntılı yüzdelik oranlar olarak sunulmuş ve elde edilen bulgular ışığında, gelenekteki yapının genel olarak korunduğu görülmüştür. Nüshalarda az sayıda farklı mısra, kelime, takı veya ek fiil tespit edilmiş; aynı hecelerin usûle bağlı dağılımlarında da bir takım farklılıklar gözlenmiştir. Bu farklılıkların meşkle aktarım sırasında oluştuğu; üstadların farklı vurgulama isteklerinden kaynaklandığı veya matbu nüshalarda, dizgi ve baskı esnasında sehven oluştuğu düşünülmektedir.