Yapay Tatlandırıcı Aspartamın Karsinojenisitesinin Değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmasötik Toksiloji A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF KARABÖRK

Danışman: Terken Baydar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tatlandırıcılar şeker kullanımına alternatif olarak tercih edilen, gıdalarda istenilen tatlılık hissini sağlayan ve genel olarak şekerden daha az kalorili gıda katkı maddeleridir. Tatlandırıcılar; doğal tatlandırıcılar, şeker alkolleri ve yapay tatlandırıcılar olarak sınıflandırılırlar. Doğal tatlandırıcılar, bitkilerin çeşitli bölümlerinden elde edilirler. Şeker alkolleri, doğal olarak meyvelerde ve sebzelerde bulunan karbohidrat türevleridir, ancak mono ve disakkaritlerden kimyasal olarak da üretilmektedirler. Yapay tatlandırıcıların tatlandırma gücü yüksek, kalorisi ve glisemik indeksi sıfıra yakındır. Ancak, bilimsel çalışmalar sağlığımıza olan etkileri konusunda netlik olmadığını göstermektedir. Son zamanlarda tatlandırıcılar ile ilgili yapılan çalışmalarda yapay tatlandırıcıların obezite, diyabet, kardiyovasküler hastalıklar, kanser gibi hastalıklar için risk faktörü olduğu bulgulara rastlanmaktadır. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), 2023 yılında aspartamı insanlarda kanser ile ilgili sınırlı kanıtlara dayanarak insanlar için "muhtemelen kanserojen" (Grup 2B) olarak sınıflandırmıştır. Bu tez çalışmasının amacı, güncel literatür taraması ile elde edilecek bilimsel verilerin ışığında aspartamın kanser ile ilişkisinin değerlendirilmesi, olası karsinojenik etkilerinin incelenmesi ve tatlandırıcı olarak aspartamın güvenilirliğinin analizidir.