Obsesif kompulsif belirtilerin yordanmasında algılanan ebeveynlik biçimleri, üstbilişsel inançlar, obsesif inançlar ve düşünce kontrol yöntemlerinin rolü: Üstbilişsel model çerçevesinde bir inceleme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PETEK BATUM PANAYIRCI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): İHSAN DAĞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, şema kuramında yer alan algılanan ebeveynlik biçimleri ve ObsesifKompulsif Bozukluk (OKB) belirtileri arasındaki ilişkileri OKB?nin üstbilişsel modeliçerçevesinde klinik olmayan bir örneklemde (N = 400) incelemeyi amaçlamıştır. Buamaç doğrultusunda, OKB belirtilerinin açıklanmasında üstbilişsel ve obsesif inançlarıngöreceli katkıları değerlendirilmiş, üstbilişlerin, obsesif inançların ve üstbilişsel düşüncekontrol yöntemlerinin algılanan ebeveynlik biçimleri ve OKB belirtileri arasındakiilişkide aracı rolleri incelenmiştir. Ayrıca, algılanan ebeveynlik biçimleri, üstbilişler,üstbilişsel düşünce kontrol yöntemleri ve obsesif inançlar arasındaki ilişkilere yönelikbütüncül bir model oluşturulmuş ve önerilen bu model Yapısal Eşitlik Modeli (YEM)analizi kullanılarak sınanmıştır. Regresyon analizi sonuçları depresyon ve sürekli kaygıdüzeyleri kontrol edildiğinde, üstbilişsel inançlardan düşünce-eylem kaynaşmasının veendişeyle ilgili olumlu inançların, obsesif inançlardan sorumluluk/tehdit algısı vemükemmeliyetçilik/kesinlik inanç alanlarının üzerinde ve ötesinde obsesif kompulsifbelirtileri ve tüm belirti alt tiplerini yordadığını göstermiştir. Bu doğrultuda, OKB?ninüstbilişsel modeliyle paralel olarak düşünce içeriğine vurgu yapan obsesif inançlarkontrol edildiğinde üstbilişlerin OKB belirtilerine bağımsız etkileri olduğudesteklenmiştir. Bulgular ayrıca, düşünce-eylem kaynaşmasının OKB?nin en güçlüüstbilişsel yordayıcısı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Uygulanan aracı değişken analizleri,depresyon ve kaygı düzeyleri kontrol edildiğinde üstbilişsel inançlardan endişeyle ilgiliolumlu inançların, algılanan ebeveynlik biçimlerinden koşullu/başarı odaklı ebeveynlikve OKB belirtileri arasında aracı rolü olduğunu; düşünce-eylem kaynaşması,sorumluluk/tehdit algısı inançlarının ve üstbilişsel kontrol yöntemlerinden kendinicezalandırmanın ise aşırı koruyucu/evhamlı ebeveynlik ve OKB belirtileri arasındakiilişkide aracı rolleri olduğunu göstermiştir. YEM analizi sonuçları ise aşırıvkoruyucu/evhamlı ve koşullu/başarı odaklı ebeveynlik biçimlerinin hem doğrudan hemde dolaylı olarak üstbilişler ve üstbilişsel düşünce kontrol yöntemleri aracılığıyla OKBbelirtilerine yol açtığını desteklemiştir. Buna göre, algılanan ebeveynlik biçimleriüstbilişleri, üstbilişsel inançlar obsesif inançları etkilemekte, bu bilişseldeğerlendirmeler ise istenmeyen düşüncelerle baş etmede kullanılan işlevsel olmayanüstbilişsel kontrol yöntemlerini tetikleyerek OKB belirtilerini arttırmaktadır. Çalışmanınbulguları mevcut literatür ışığında tartışılmış, yeni çalışmalar için öneriler ve bulgularınklinik doğurguları değerlendirilmiştir.Anahtar Sözcükler: Obsesif Kompulsif Belirtiler, Üstbilişler, Üstbilişsel Model,Obsesif İnançlar, Algılanan Ebeveynlik Biçimleri.