Bulut Endeks-Beta yöntemi ile küresel sağlık güvenlik endeksinin karşılaştırılması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sağlık Yönetimi A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TEVFİK BULUT

Danışman: Mehmet Top

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışma kapsamında 2019 ve 2021 yıllarını kapsayan Küresel Sağlık Güvenlik Endeksi (KSGE) ile Bulut Endeks-Beta (BE-β) yönteminden elde edilen birinci, ikinci ve üçüncü analiz düzey bulguları dünya ülkeleri, AB ve OECD üyesi ülkeler bağlamında karşılaştırılmıştır. Bu sayede BE-β yönteminin KSGE veri setleri üzerinden test edilerek uygulanabilirliğinin gösterilmesi, ardından ise KSGE'nin tutarlılığının ve etkinliğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak BE-β ile KSGE'den elde edilen sıralamaların istatistiksel olarak birbirinden farklı olup olmadığının test edilmesinde parametrik olmayan Spearman sıra ve Kendall Tau korelasyon testleri kullanılmıştır. BE-β yönteminin ikinci ve üçüncü analiz düzeylerinin teorik çerçevesinin açıklığa kavuşturulması ve R programlama dilinde BE-β yönteminin uygulanabilirliğinin artırılmasına yönelik algoritmasının yazılması ise bu çalışmanın ikincil amacını oluşturmaktadır. Dünya ülkeleri 2021 yılı birinci analiz düzeyi bulguları incelendiğinde, sıra korelasyon testlerine göre BE-β ve KSGE sıralamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı olan pozitif zayıf monotonik bir ilişki bulunmaktadır. Dünya ülkeleri ikinci analiz düzeyi bulgularında ise sadece sağlık ve normlar kategorilerinde BE-β ve KSGE sıralamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı olan pozitif monotonik bir ilişki bulunmaktadır. Dünya ülkeleri üçüncü analiz düzeyi bulguları sıra korelasyon testlerine göre incelendiğinde önleme kategorisinde sadece biyoemniyet, biyogüvenlik ve bağışıklama karar kriterlerinde BE-β ve KSGE sıralamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı monotonik bir ilişki bulunmaktadır. OECD ve AB ülkeleri 2021 yılı birinci analiz düzeyi bulguları açısından ayrı ayrı incelendiğinde sıra korelasyon testlerine göre BE-β ve KSGE sıralamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı monotonik bir ilişki gözlenmemiştir. OECD ülkelerinin ikinci analiz düzeyi bulguları değerlendirildiğinde ise bütün kategorilerde BE-β ve KSGE sıralamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. AB ülkeleri ikinci analiz düzeyi bulgularında ise sadece normlar kategorisinde BE-β ve KSGE sıralamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı monotonik bir ilişki bulunmaktadır. OECD ülkeleri üçüncü analiz düzeyi bulguları açısından incelendiğinde ise önleme kategorisinde sadece biyogüvenlik karar kriterinde BE-β ve KSGE sıralamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı olan monotonik bir ilişki tespit edilmiştir. AB ülkelerinin üçüncü analiz düzeyi bulguları değerlendirildiğinde, önleme kategorisindeki bütün karar kriterlerinde BE-β ve KSGE sıralamaları arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Çalışma sonuçlarının, KSGE'deki eksiklikleri ortaya koyarak küresel sağlık krizlerinde daha güvenilir ve kapsayıcı sağlık politika kararlarının alınmasına katkı sunacağı düşünülmektedir.