The Representation of Nontraditional Gender Roles in Translated and Indigenous Children's Literature in Türkiye
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ESRA DUYGU ÖZDOĞAN
Danışman: Sinem Bozkurt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocuk edebiyatı, çocuklara kişilik gelişimleri sürecinde toplumsal normları öğretme araçlarından biri olarak görülebilir. Bu yaklaşım bazen çocuklara basmakalıp cinsiyet rollerini öğretmek ve cinsiyet ayrımcılığını teşvik etmek için kullanılsa da feminist teorilerin ve toplumsal cinsiyet farkındalığının yükselişi, çocuk edebiyatında cinsiyet rollerini ve bunların temsilini etkilemiştir. Özellikle 2000'li yıllarda, toplumsal cinsiyet rollerini yapıbozuma uğratan kitapların dünya genelinde arttığı görülmüş ve bazı özgün kitaplar Türkiye'de de ortaya çıkmıştır. Kurgu ve kurgu dışı olmak üzere neredeyse her türde bu geleneksel olmayan cinsiyet rollerini gözlemlemek mümkündür. Dolayısıyla bu çalışma, söz konusu çocuk kitaplarının Türk kültür repertuarındaki ortaya çıkışını ve gelişimini açıklamayı ve bu gelişimde çeviri edebiyatın etkisini tartışmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, Türkiye'deki çeviri ve yerli çocuk edebiyatını kapsayan bir bibliyografik araştırma yürütülmüştür. Bu tür eserlerin 2000'li yıllarda önemli ölçüde arttığı tespit edildiğinden, bibliyografik listeler 2000-2022 yılları arasındaki döneme odaklanmıştır. Çalışmanın bir diğer amacı ise, çeviri ve özgün eserlerde geleneksel olmayan cinsiyet rolleri temsilindeki paralellikleri analiz etmektir. Bu doğrultuda, Brugeilles, Cromer ve Cromer (2002) ile Kortenhaus ve Demarest'in (1993) çalışmalarından esinlenilerek oluşturulan kodlama tablosu ile tematik analiz gerçekleştirilmiş ve belirli örüntüler ya da farklılıklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Son olarak, çalışma toplumsal cinsiyet rollerinin temsilinin İngilizce kaynak metinlerde ve Türkçe erek metinlerde farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymaktır. Bu amaçla, İngilizce çocuk kitapları ile çevirileri arasındaki farkları ve benzerlikleri tespit etmek üzere Kaniklidou ve House'un (2018) belirlediği yedi metinsel ve ideolojik kategori doğrultusunda karşılaştırmalı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bulguları, çeviri edebiyatın, özgün eşitlikçi çocuk kitaplarının ortaya çıkışı ve gelişimi üzerinde etkisi olduğunu göstermiştir. Gelecek araştırmalarda, farklı dillerin de dahil edildiği daha geniş bir kitap yelpazesiyle birlikte, çocuk edebiyatındaki geleneksel olmayan cinsiyet rollerinin zaman içindeki evrimi de incelenebilir.