Dokuzuncu sınıflarda enerji konusunun öğretimi üzerine bir durum çalışması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, ORTAÖĞRETİM FEN VE MATEMATİK ALANLAR EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİM BEZEN
Danışman: Celal Bayrak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada, ortaöğretim dokuzuncu sınıflarda enerji konusunun öğretiminin nasıl gerçekleştiğinin betimlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada durumun ayrıntılı bir şekilde betimlenmesi amaçlandığından, araştırma katılımcı gözleme dayalı olarak gerçekleştirilen betimsel bir durum çalışması şeklinde desenlenmiştir. Bu araştırmanın katılımcıları ise, Ankara ilinde bulunan üç farklı Anadolu lisesinin dokuzuncu sınıfında enerji konusunun öğretimini gerçekleştiren üç fizik öğretmeninden ve bu sınıflarda öğrenim gören 85 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada katılımcılar belirlenirken, araştırmanın yapılacağı sınıf düzeylerinin ortaöğretim dokuzuncu sınıf, okulların Anadolu lisesi ve fizik öğretmenlerinin en az iki yıl süre ile dokuzuncu sınıfların öğretimini gerçekleştirmiş olması istenildiğinden, amaçlı örnekleme yöntemlerinin arasında yer alan ölçüt örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmada fizik öğretmenlerinin en az iki yıl süre ile dokuzuncu sınıfların öğretimini gerçekleştirmiş olmasının ölçüt olarak belirlenmesinin nedeni, önceki programda yer alan enerji konusunun öğretimi ile yeni fizik öğretim programında yer alan enerji konusunun öğretimi arasında karşılaştırmaların yapılacak olmasıdır. Ayrıca araştırmada gerçekleştirilen durum çalışması kapsamında, sınıftaki öğrenci sayılarının fazla olmasından dolayı her bir öğrencinin davranışına yönelik not tutmada zorlanıldığından iç örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Uygulamaya başlamadan önce veri toplama araçlarının geçerliliğini test edebilmek amacıyla 32 kişilik bir öğrenci grubu ve bir fizik öğretmeni ile pilot çalışma yapılmıştır. Araştırma verileri 2013-2014 öğretim yılı bahar döneminde toplanılmış olup, veriler katılımcı gözlem, enerji ile ilgili öğrencilerin düşüncelerini belirleme formu, enerji kavram formu, enerji konusu öğretimi ile ilgili öğrenci görüşlerini belirleme formu, öğretmen kişisel bilgi formu, araştırmacı günlüğü, video kayıtları ve yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığı ile toplanılmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesi ise, veri toplama sürecinde ve veri toplama sürecinin sonunda olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Ayrıca araştırmada öğrencilerden alınan görüşleri desteklemek amacıyla, her sınıfta yer alan öğrencilerin %20'si ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda öğretmen görüşleri ile yeni fizik öğretim programında yer alan enerji konusunun öğretiminin, günlük hayatla bağdaştırılabilmesi, deneylerin yapılabilmesi, simülasyonların ve animasyonların kullanılabilmesi ve gezilerin düzenlenebilmesi bakımından yapılandırmacı öğrenme yaklaşımına uygun olduğu tespit edilmiştir. Ancak araştırmada öğretim sonrasında, öğretmenler tarafından öğrencilere araç-gereç yardımıyla bireysel ya da grup halinde deneyler yaptırılmamasından, çalışma yapraklarında açık veya yarı uçlu sorulara yer verilerek öğrencilerin bilgiye kendilerinin ulaşmasının sağlanmamasından, öğrenciler arasında bilimsel iletişimin gerçekleştirilmesine olanak sağlayacak ortamların yaratılmamasından ve öğrencilerin sınıfta aktif olmaları gerçekleştirilmemesinden dolayı öğretmenlerin tam olarak yapılandırmacı öğrenme yaklaşıma uygun öğretim gerçekleştiremedikleri belirlenmiştir. Ayrıca enerji konusunun öğretimine yönelik yapılan gözlemler ve görüşmeler sonucunda da, yapılandırmacı öğrenme yaklaşımını içine alarak güncellenen yeni fizik öğretim programında yer alan enerji konusunun öğretiminde öğretmenlerin süreç içerisinde kısıtlanmamasından, kitap ile öğretim programı arasında uyumsuzluk olmasından ve ders saatinin yetersiz olmasından kaynaklı sorunlar ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Bunların yanı sıra, araştırmaya katılan okullarda gerçekleştirilen gözlemlerde enerji konusunun öğrenim sürecinin genel olarak öğretmenlerin yararlandığı anlatma yöntemi, soru-cevap tekniği ve problem çözme yöntemi ile gelişim gösterdiği belirlenmiştir. Bunun sonucunda da öğrencilerin enerji kavramı, enerji çeşitleri, enerji dönüşümleri ve enerji kaynakları arasından nükleer enerji ile ilgili eksik ve yanlış bilgilere sahip oldukları ortaya çıkmıştır. Aynı zamanda bir öğretmeninde nükleer enerjiyi yenilenebilir enerji olarak ifade etmesi ile, öğretmenin bilimsel gerçeklere ters düşen bir bilgiye sahip olduğu belirlenmiştir. Bunun nedeninin ders kitabında nükleer enerji ile ilgili ayrıntılı bilgiye yer verilmemesi olduğu düşünülmektedir. Araştırmada enerji konusunun öğretiminin ardından, öğrencilerin enerji konusunun en çok günlük hayatla ilişkili olmasını, yoruma dayalı sorulara yer verilmesini, konunun eğlenceli olmasını, konunun öğreniminin kolay olmasını beğendiklerini ama konunun soyut olmasından, konuda deney yapılmamasından, konuda öğrenilmesi gereken kavram sayısının fazla olmasından, konunun kapsamlı olmasından ve konuda matematiksel işlemlerin fazla olmasından kaynaklı da zorlandıklarını ifade ettikleri tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler: Fizik eğitimi, fizik öğretim programı, enerji.