Kırgızcada İsim-fiil Cümleleri ve Türkiye Türkçesindeki Karşılıkları

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Cuma BOLAt

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): İBRAHİM AHMET AYDEMİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Elinizdeki tez, Kırgızcadaki bitimsiz isim-fiil cümlelerini ve Türkiye Türkçesindeki karşılıklarını eşzamanlı bakış açısıyla ele alan betimsel bir çalışmadır. Fiil kök ve gövdelerine getirilen isim-fiil işaretleyicisinin fonksiyonu sayesinde isim özelliğine sahip olan, köken itibariyle fiil özelliğini koruyan gramer unsuruna isim-fiil denir. İsim-fiil cümleleri, cümlede hem ad hem fiil işlevinde bulunan belli morfemlerce oluşturulan bağımlı yapılardır. Bu yapılar, bağlı oldukları üst/temel cümlelerde farklı işlevlerde kullanılmakta olup temel cümle içinde özne, nesne, dolaylı tümleç ve yüklem gibi sentaktik görevler üstlenebilirler. Kırgızca, Türk dilleri ailesinin Kuzeybatı (Kıpçak) grubuna dâhil olup Tatarca, Başkurtça, Kazakça, Nogayca, Karakalpakça, Karaçay-Balkarca, Karayca ve Kumukça ile birlikte Aral-Hazar alt grubunu oluşturmaktadır. Diğer Türk dillerinde olduğu gibi Kırgızcada da belli isim-fiil ekleri (-UU/-OO, -mAk/-mOk, -(I)ş, -GAn, -Ar/Or, -GAndIK) ile oluşturulan adlaştırmalara dayalı olarak kurulan isim-fiil cümlelerin, yapısal ve morfolojik özelliklerinin yanı sıra, yüklendikleri değişik sözdizimsel ve semantik görevler de vardır. Bu çalışmada, bu özellikler ve görevler Aydemir'in (2017) teorik yaklaşımı temelinde ayrıntılı olarak betimlenmiştir. Ayrıca bu çalışmada, isim-fiil cümlelerin zamansal yorumu, olgusal olup olmadıkları konusu ve kipsellik değerleri de detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Biz bu isim-fiil cümlelerini, öncelikle Kırgızcada ele alıp daha sonra Türkiye Türkçesindeki işlevsel karşılıklarına değindik. Böylece iki farklı Türk dilinde isim-fiil cümleleri bağlamında tipolojik bir mukayese yapılmış oldu.