Dürtme Teorisinin Davranışsal Kamu Politikası Aracı Olarak Kullanılması: Eskişehir Tepebaşı Belediyesi Örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ESMA YÜRÜK

Danışman: Uğur Sadioğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Davranışsal kamu politikaları ve dürtme (nudge) teorisi, bireylerin karar alma süreçlerini etkilemeyi amaçlayan yenilikçi bir yaklaşım olarak son yıllarda kamu yönetimi gündeminde de önemli bir yer edinmiştir. Bu tez, dürtme teorisinin davranışsal kamu politikası aracı olarak yerel yönetimlerdeki etkinliğini incelemekte ve test etmektedir. Çalışmada, öncelikle dürtme teorisinin teorik temelleri, seçim mimarisi ve liberal yönlendirme gibi kavramlarla birlikte ele alınmış; daha sonra dünyadan Birleşik Krallık, ABD, Kanada ve Avustralya gibi ülkelerdeki başarılı dürtme uygulamaları incelenmiştir. Bu bağlamda Türkiye'deki davranışsal kamu politikalarının gelişimi ve mevcut durum analiz edilerek, uluslararası uygulamalara dair bir değerlendirme yapılmıştır. Dürtme uygulamalarının çevre politikalarında (yeşil dürtme) başarılı sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Araştırmanın odak noktası, Türkiye'deki yerel yönetim örneklerinden biri olan Eskişehir Tepebaşı Belediyesi'nde yürütülen iki farklı yeşil dürtme uygulamasıdır. Su tasarrufuna teşvik eden uyarılı zamanlayıcı tasarımı ve sigara izmaritlerinin çevreye atılmasını önlemeyi amaçlayan oy verme yöntemi ile iki ayrı konuda davranış değişikliği hedeflenmiştir. Eskişehir Tepebaşı Belediyesi uygulamalarına odaklanan saha çalışmasında, dürtme teorisi ile toplumsal davranışların nasıl yönlendirilebileceği analiz edilmiştir. Bulgular, dürtme araçlarının düşük maliyetli ve etkili bir politika aracı olarak kullanılabileceğini; ancak tasarım süreçlerinin hedef kitle özelliklerine göre optimize edilmesinin önem taşıdığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, çalışma, dürtme teorisinin yerel yönetimlerde daha yaygın şekilde uygulanabileceğini ve davranışsal kamu politikalarının kamu hizmetlerinin etkinliğini artırmada önemli bir potansiyele sahip olduğunu göstermiştir. Araştırma, bu bağlamda yerel yönetimler için çeşitli politika önerileri sunarak katkı sağlamaktadır.