Eğitim ve okul yönetiminde örgütsel belirsizlikle ilgili temel konuları ele alan bilimsel yayınların analizi 1990-2016
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜZEYYEN PETEK DİNÇMAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): DİDEM KOŞAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yıllarda yaşanan ekonomik, politik, sosyal ve teknolojik değişimler bireyleri olduğu kadar çağa ayak uydurmaları ve varlıklarını sürdürebilmeleri açısından örgütleri de etkilemektedir. İhtiyaçları belirleyerek planlanan bir değişim ise örgütsel başarıyı getirmektedir. Örgütsel belirsizliğin saptanması da bu açıdan oldukça önem kazanmaktadır. Örgütsel belirsizlik tüm yönetim süreçlerini ve fonksiyonlarını etkilerken belirsizlik algısı ise sadece örgütsel yönetim ve fonksiyonları değil, aynı zamanda bireysel performansı da kötü yönde etkileyebilir. Dolayısıyla örgütsel belirsizlikle ilgili var olan yayınların ortaya konması ve önerilerin geliştirilmesi konuya bulunacak çözümleri gidişatına yön verecektir. Bu araştırmanın genel amacı, eğitim ve okul yönetiminde örgütsel belirsizlikle ilgili temel konular olan kaos, karmaşıklık, değişim, kurumsal kültür, liderlik ve risk kavramlarını ele alan bilimsel yayınların analizinin yapılmasıdır. Bilimsel yayınlar tür, başlık, içerik, yöntem, bulgular ve yorumlar, sonuçlar ve önerileri bağlamında incelenerek analiz edilmiştir. Araştırmanın alt amaçları ise; 1990 ve sonrası dönemde eğitim ve okul yönetiminde örgütsel belirsizlikle ilgili bilimsel yayınların başlıkları, türleri, içerikleri, yöntemi, bulguları ve yorumları, sonuçları ve önerilerinin araştırılmasıdır. Ayrıca, eğitim ve okul yönetiminde örgütsel belirsizlikle ilgili bilimsel yayınlar 1990-2000 ile 2001 ve sonrası dönemde içerikleri, yöntemi, bulguları ve yorumları, sonuçları ve önerilerinin farklılık gösterip göstermediğinin araştırılmasıdır. Araştırmada, çoklu yöntem stratejisi benimsenmiş ve doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Veriler doküman analizi ile elde edilmiştir. Dokümanların yorumlanmasında ise içerik analizi kullanılmıştır. Çalışmada 1990 yılı ulusal ve uluslar arası bağlamda toplumsal, siyasal olayların hızlı ve yoğun yaşandığı bir dönem olması itibariyle kritik bir dönüm noktasıdır. Bu dönemde yapılan çalışmaların ve yansımalarının tartışılması önemli olduğundan 1990 yılı başlangıç tarihi olarak seçilmiştir. 1990-2000 ile 2001 ve sonrası olarak iki boyutta incelenmiştir. Araştırma evrenini 1990-2016'ya kadar Türkiye'de yapılan ve Türk bilim insanlarının yurtdışında yaptığı eğitim ve okul yönetiminde örgütsel belirsizlikle ilgili temel konular olan kaos, karmaşıklık, değişim, kurumsal kültür, liderlik ve risk kavramlarını ele alan bilimsel yayınlar; makale: derleme, özgün, teknik not, vaka takdimi, araştırma notu, kitap kritiği, yorum, editöre mektup, özet, bilirkişi raporu; tezler: yüksek lisans, doktora; kitap: tez hariç araştırma, bireysel, ders, editörlü kitap, ansiklopedi maddesi, kitap tercümesi, kitap bölümü; bildiri: özet, tam metin, sözlü bildiri, poster, davetli konuşmacı oluşturmuştur. Araştırmada tam sayım çalışması yapılmıştır, evren eğitim ve okul yönetiminde örgütsel belirsizlikle ilgili toplam 121 bilimsel yayından oluşmaktadır. Araştırma evrenini oluşturan bilimsel yayınlar YÖK veritabanı, google akademik, akademik dergilerin arşivleri kullanılarak toplanmıştır. Araştırma evrenini oluşturan bilimsel yayınlar toplandıktan sonra alt amaçlar kategoriler olarak planlanmıştır. Yayınlar gözden geçirildikten sonra başlıklar, türler, içerikler, yöntem, bulgular ve yorumlar, sonuçlar ve önerileri olarak 6 kategoride incelenmiştir. 1990-2000 ile 2001 ve sonrası olmak üzere iki dönemde ayrı ayrı analiz edilen yayınların dönemsel farlılıkları içerikler, yöntem, bulgular ve yorumlar, sonuçlar ve önerileri olarak 4 kategoride incelenmiştir. Kodlama bu kategoriler doğrultusunda yapılmıştır. Çalışmanın iç geçerliği için; veriler bulgular ve tartışma bölümünde sunulmuş, bilgiler ortaya konulduktan sonra 1990-2000 ve 2000 ve sonrası dönemde yaşanan dönemsel değişim ve gelişmeler paralelinde Türk Milli Eğitim Sisteminde yasal mevzuatında olan değişiklikler ve bu değişikliklerin bilimsel yayınlara yansımaları ve ilgili literatür ışığında yorumlanmıştır. Çalışmanın dış geçerliği için; çalışmanın yöntem bölümünde, araştırma deseni, evren/örneklem, verilerin toplanması verilerin işlenmesi ve çözümlenmesi, verilerin analizi aşamaları hakkında detaylı bilgi verilmiştir. Bilgisayar ortamına aktarılan veri kayıtları, çözümlemeleri ve analizleri saklanmaktadır, veri Çizelgeları ise ekler kısmında verilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; 1990 ve sonrası eğitim ve okul yönetiminde örgütsel belirsizlikle ilgili bilimsel yayınlardan makalelerin derleme makale, özgün makale ve araştırma notuna ilişkin türlerinde çalışmaların olduğu ancak teknik not, vaka takdimi, kitap kritiği, yorum, editöre mektup, özet, bilirkişi raporu türlerine ilişkin bilimsel çalışma olmadığı bulunmuştur. Makale türünde yapılan çalışmalara genel olarak bakıldığında çalışmaların1999 yılı ve sonrasında yapıldığı, 2013 ve 2014 yıllarında yoğunlaştığı söylenebilir. Yapılan makale türündeki bilimsel çalışmaların başlıklarına bakıldığında ise liderlik ve yönetimle ilgili çalışma başlıklarının yoğunlukta olduğu görülmektedir. Tezlerin içeriklerinde belirsizliğin yanı sıra çalışılan ana kavramların kaos, karmaşıklık, liderlik, yönetim olduğu görülmektedir. Yüksek lisans tezi türündeki yayınların içeriğinde yoğun olarak belirsizlik ve liderlik çalışıldığı, doktora tezi türündeki yayınların içeriğinde yoğun olarak eğitim örgütlerinde belirsizlik çalışıldığı söylenebilir. Kitapların 2000 ve sonrasında yapıldığı, 2012 yılında sonra yoğunlaştığı, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008, 2010 ve 2011 yıllarında çalışma olmadığı görülmektedir. Çalışmada bireysel kitap, kitap tercümesi, editörlü kitap, kitap bölümü türlerinden çalışmaların yapıldığı araştırma kitabı (tez hariç), ders kitabı, ansiklopedi maddesi türlerinden çalışmanın olmadığı görülmüştür. Bildirilerin 2005 ve sonrasında sunulduğu, 2005 yılında sunulan bir bildiriden sonra konuya ilişkin 2014 yılında kadar çalışma olmadığı, çalışmaların 2014 yılında yoğunlaştığı söylenebilir. Özet bildiri, tam metin bildiri türlerinde çalışmaların bulunduğu poster, sözlü bildiri, davetli konuşmacı türlerinde çalışmaların bulunmadığı görülmektedir. Örgütsel belirsizliği her boyutuyla ve eğitim sisteminde olan değişikliklere yönelik olan tartışmalarla birlikte inceleyen çalışmaların alandaki eksikliğini gözler önüne seren çalışmanın sonuçlarına göre bu alandaki bilimsel çalışmaların yapılması önerilebilir. Anahtar sözcükler: Belirsizlik, örgütsel belirsizlik, değişim, kaos, karmaşıklık, risk,liderlik