1,2,4-triazol benzimidazol türevlerinin kristal yapıları ve yapı-aktivite ilişkilerinin X ışınlarıyla ve kuantum mekaniksel yöntemlerle incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik Mühendisliği A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2010

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ARZU KARAYEL

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SÜHEYLA ÖZBEY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın birinci aşamasında 5-(2-p-klorofenilbenzimidazol-1-il-metil)-4-sübstitüe fenil-2,4-dihidro-[1,2,4]-triazol-3-tiyon bileşiklerinin X-ışınları kırınımı yöntemi ile molekül ve kristal yapıları incelenmiştir. Yapı çözümünde kullanılan Bragg yansıma şiddetleri, Enraf-Nonius CAD4 kırınımmetresi ile toplanmıştır. Moleküllerin yapı çözümü WinGX program paketi içerisinde bulunan SHELXS-97 ve SHELXL-97 programları kullanılarak yapılmıştır. Kristallerin birim hücre boyutları, birim hücredeki atom konumları, atomik bağ uzunlukları, bağ açıları, titreşim parametreleri ve moleküler konformasyonları belirlenmiştir.Çalışmanın ikinci aşamasında ise antioksidan özellik gösteren bu moleküllerin yapı-aktivite ilişkilerini belirleyebilmek için serbest DPPH? radikalini yakalama mekanizmaları kuramsal yöntemlerle aydınlatılmıştır. Kuantum mekaniksel hesaplamalarda Gaussian 98W ve Gaussian 03W yazılımı içinde bulunan yoğunluk fonksiyoneli teorisi (DFT) yöntemleri ile AM1 ve PM3 yarı deneysel yöntemleri (DFT hesapları için ilk adım olarak) kullanılmıştır. Genel olarak antioksidanların, DPPH? serbest radikalini yakalamaları için iki mekanizma vardır. Birincisi doğrudan H-atomu uzaklaştırma süreci, ikincisi ise proton ortaklığı elektron-transfer sürecidir. Bu reaksiyon basamaklarından hangisinin izinli olduğunu bulabilmek için N-H bağ ayrılma entalpileri (BDEs) ve iyonlaşma potansiyelleri (IPs) hesaplanmıştır. Yapılan hesaplamalarda, moleküllerin iyonlaşma potansiyellerinin DPPH-' nin iyonlaşma potansiyelinden büyük ve N-H bağ ayrılma entalpilerinin DPPHH' nin bağ ayrılma entalpisinden küçük olması radikal yakalama mekanizmalarının elektron transferi şeklinde olmayıp H-atomu uzaklaştırma şeklinde olduğunu göstermiştir. Radikal yakalama mekanizması belirlendikten sonra bu reaksiyonlar için tepkime entalpileri hesaplanmıştır. Ayrıca deneysel çalışmalardan elde edilen X-ışını geometrileri ile optimize moleküler geometriler karşılaştırılmıştır. Moleküllerin NMR çalışmalarında, triazol halkasına bağlı fenil grubunun ikinci konumundaki sübstitüelerin varlığı nedeniyle ortaya çıkan, metilen köprüsündeki serbest rotasyonun engellenmesi gaz fazındaki kuramsal çalışmalarla ve X-ışını deneysel sonuçlarıyla desteklenmiştir.