Konya/ikonion ve çevresinde bulunan Bizans Dönemi taş eserleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİĞDEM TEMPLE
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SEMA DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Orta Anadolu?da Antik Dönem boyunca önemli bir şehir olan Konya, antik adıyla İkonion ya da İkonium, Lykaonia?nın en önemli şehridir. Tarihsel kaynaklara göre, şehir 14 merkezin metropolisidir. 1. yüzyılın ilk yarısında Havari Paulus?un misyonerlik ziyaretleri ile çok erken bir donemde Hıristiyanlıkla tanışmış olmasına rağmen, günümüze Sille Aya Elena ve Aziz Chariton Kiliseleri dışında hiçbir Bizans Dönemi yapısı günümüze ulaşmamıştır. Ancak 11. yüzyıl sonlarından itibaren Anadolu Selçuklu Devleti?nin başkentliğini yapmış ve Müslüman-Türkleşmiş şehirde, sürdürülen zengin inşa faaliyetleri ile çok sayıda Bizans taş eseri devşirme olarak kullanılmış olması dönemin sanat tarihine ışık tutmaktadır.Doktora tezinin konusunu Konya/İkonion ve çevresinde bulunan Bizans taş eserleri oluşturmaktadır. Müzelerde sergilenen, parklarda, bahçelerde dağınık durumda bulunan taş eserler; aynı zamanda pek çok Türk Dönemi yapısında devşirme olarak kullanılmıştır. Yapılan arazi çalışmalarında 463 taş eser tespit edilmiştir; bunlardan 264 mimari işlevli, 45 liturjik işlevli, 74 diğer işlevlere sahip olan ve işlevi belirlenemeyen 80 eser kataloglanmıştır. Malzeme olarak yerel mermer ve traverten yoğun olup, kaliteli Dokimeion mermerinin de kullanıldığı görülür. Erken Hıristiyanlık Dönemi?ne tarihli az sayıda eser olmakla birlikte yoğunluğu Erken Bizans Dönemi mimari işlevli eserler oluşturur. Orta Bizans Dönemi?ne tarihlenen eserler genelinde liturjik kuruluşlarda kullanılan ögelerdir ya da çeşitli işlevlerde kullanılan bazı levhalardır. Üslup olarak çok az sayıda eserin başkent İstanbul ve Yunanistan?da bulunan önemli merkezlerde gördüğümüz ince işçiliği yansıttığı görülür; çoğunluk yerel özellik gösteren ve daha çok Phrygia, Pisidia, İsauria, Galatia ve Kappadokia gibi komşu bölgelerin eserleri ile paralellik sergiler. Taş eserlerin yoğunluğu ve türlerin zenginliği bölgenin metropolisi olan vKonya?da, Bizans Dönemi mimarisinin varlığını gözler önüne sermektedir. Taş eserlerin teknik, boyut, motif, bezeme kompozisyonu ve üslup açısından değerlendirilmesi sonucunda şehir merkezinde en az beş-altı sütunlu ve çift sütunlu Erken Bizans Dönemi bazilikasının olduğu belirlenmiştir. Alaeddin Tepesi kiliseleri, siyasi ve idari yapılarıyla şehrin odak noktasını oluşturmaktaydı. Ayrıca, Sille?de bir sütunlu bazilika ve Zazadin Han yakınlarında birkaç yapıdan oluşan manastır bulunuyordu. Yapı faaliyetleri Orta Bizans Dönemi?nde daha küçük boyutlu Kapalı Yunan Haçı plan tipinde yapıların inşası ve eski kiliselerin liturjik kuruluşlarının yenilenmesi ile devam etmiştir