Kurumsal sosyalleşme taktiklerinin birey örgüt uyumuna etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KUTAY MUTDOĞAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SEMRA GÜNEY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Rekabet koşullarının sürekli ağırlaştığı, firmaların tüm kaynaklarını en doğru ve verimli bir şekilde kullanma gayreti ile her geçen gün yeni yöntemler aradığı günümüz iş dünyasında sahip olunan en değerli kaynak belki de firmaların sahip olduğu insan kaynağı yani çalışanlarıdır. Firmaların, sahip oldukları bu en değerli kaynağından azami verim alabilmesinin koşullardan bir tanesi de, bu çalışanların çalışmakta oldukları firmalara ve sahip oldukları rollere en hızlı ve yüksek seviyede uyum sağlayabilmeleridir. Örgütsel sosyalleşme süreci, çalışanların gerek işe yeni başladıkları süreçte gerekse çalıştıkları tüm dönemler boyunca kullanılan ve çalışanların firmaları ile uyumunu en yüksek seviyeye çıkarabilmek adına uygulanan faaliyetlerin tümü olarak tanımlanabilmektedir. Literatürde yapılmış olan çalışmalar genel olarak firmaların uygulamakta oldukları sosyalleşme taktiklerine ve bunların çalışanlar üzerindeki etkilerine ve örgütsel sonuçlarına; kişi-örgüt uyumu ile ilgili araştırmalara, firma ve birey değerleri arasındaki uyuma ve bu uyumun örgütsel çıktılar üzerindeki etkilerine odaklanmıştır. Bu araştırma tüm bu kavramların bir arada incelenmesi gerekliliğini vurgulamak, bu inceleme yapılırken de büyük bir firmanın uygulamakta olduğu detaylı bir sosyalleşme modeli örnek alınarak ve ortaya çıkacak sonuçları işe yeni başlayan satış temsilcilerinin örgütsel çıktıları açısından sorgulamak adına yapılmıştır. Araştırmaya konu olan XYZ firmasının geliştirdiği `Yeni Eğitim ve Gelişim Modeli' içerdiği faaliyetler ve kurgusu bakımından literatürde daha önce tanımlanmış olan `Kurumsal Sosyalleşme Taktikleri' açısından ayrıca incelenmiştir. Bu çalışma; geliştirilen yeni modelin gerek literatürde önceden tanımlanmış olan `Kurumsal Sosyalleşme Taktikleri'ne uygunluğunu değerlendirmek gerekse bu taktiklerin, bireyler üzerindeki etkilerini bir arada incelemek adına ayrıca ilgi çekici olarak kabul edilebilecektir.Çalışmada; amacına uygun bir biçimde örnek olarak belirlenen XYZ firmasında uygulanan `Kurumsal' sosyalleşme taktikleri ile işe yeni başlayan satış temsilcilerinin işe girmeden önceki bireysel değerlerinin, firma değerleri doğrultusundaki olası değişimi ve aynı bireylerin öznel kişi-örgüt uyumları sentezlenmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda öncelikle, araştırmada yer alan bağımlı değişkenleri ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiler sorgulanmaya çalışılmıştır. Bu değişkenler; işe giriş öncesi ve sonrası değer uyumları, öznel kişi-örgüt uyumları, yeni başlayan bireylerin işe girdikleri esnada aldıkları iş teklifi sayısı, önceki iş tecrübeleri, yeni başlayanların XYZ firmasında işe girdikleri andan itibaren firmada bulunma süreleri ve sosyalleşme taktikleri kategorileridir (oluş biçimine göre, içeriğe göre, sosyal etkenlere göre). Uygulamaya konu olan veriler, toplam 10 aylık bir zaman diliminde, farklı üç zaman biriminde (t1, t2, t3) ve XYZ firmasında işe yeni başlayan tüm satış temsilcileri araştırmaya dahil edilerek toplanmaya çalışılmıştır. Çalışmada bireylerin algıları yönünde kendilerini ve firma değerlerini değerlendirmeleri; O'Reilly'nin (1991) geliştirmiş olduğu indirgenmiş haliyle `Örgütsel Kültür Profili ? Organizational Culture Profile' ölçeği kullanılarak yapılmıştır. Araştırmada yer alan diğer bir değişken `Öznel Kişi-Örgüt Uyumu' ise; Cable ve Judge'nin (1996) geliştirdiği iki soruluk bir soru formu ile değerlendirilmiştir. Sorulardan ilki, bireylerin firmaları ile uyumlarını sorgularken, ikinci soru ise ilk soruya verilen cevapların güvenilirliğini test edebilmek amacıyla hazırlanmıştır. Katılımcıların, XYZ firmasının uyguladığı sosyalleşme taktiklerini gerek içeriğe, oluş biçimine ve sosyal etkenlere göre değerlendirdiği, gerekse bu taktiklerin `Kurumsal' ya da `Bireysel' olup olmadıklarını sorgulayan diğer bir değişken olan işe yeni başlayan bireylerin `Sosyalleşme Tecrübeleri' ise; Jones'un (1986) geliştirmiş olduğu `Sosyalleşme Tecrübeleri Ölçütü'den yola çıkarak ancak bu ölçeğin indirgenmiş hali olan ve Cable ve Parsons'un (2001) geliştirmiş olduğu ölçek kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmada kullanılan diğer değişkenlerden bireylerin `Önceki İş Deneyimleri', katılımcıların özgeçmişlerinden elde edilmiştir. Kalan diğer iki değişkenden bireylerin `Firmaya Kabul Edildikleri Esnada Aldıkları İş Teklifi Sayısı', kendilerine doğrudan sorularak; `Firmada Bulunma Süresi' değişkeni de katılımcıların firmadaki kayıtlarından elde edilerek araştırmaya dahil edilmiştir.Mann Whitney U Testi sonuçları, araştırmada yer alan hipotezlerin ilk bölümlerini oluşturan ve `Öznel Kişi-Örgüt Uyumu' ile `Oluş Biçimine', `İçeriğe' ve `Sosyal Etkenlere' yönelik sosyalleşme taktikleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesinde; firmaların `Kurumsal' sosyalleşme taktikleri kullanma düzeyi ile işe yeni başlayan bireylerin `Öznel Kişi-Örgüt Uyumu'ları arasında olumlu bir ilişki olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Bunun yanı sıra ortaya çıkan sonuçlarda, `Öznel Kişi-Örgüt Uyumu' ile bireylerin `Firmada Bulunma Süresi' arasında da anlamlı bir ilişki ortaya çıkmıştır. Diğer taraftan `Öznel Kişi-Örgüt Uyumu' ile bireylerin `İşe Kabul Edildikleri Esnada Aldıkları İş Teklifi Sayısı' ve `Önceki İş Tecrübeleri' arasında anlamlı bir ilişki olmadığı da testin sonunda ortaya çıkmaktadır. Araştırmada yer alan hipotezlerin ikinci bölümlerinde ise, diğer bağımlı değişken olan `İşe Giriş Sonrası Değer Uyumu' ile diğer değişkenler arasındaki ilişki sorgulanmıştır. Yine Mann Whitney U Testi sonucunda; firmaların uyguladığı `Kurumsal' sosyalleşme taktiklerini kullanma düzeyi ile işe yeni başlayan bireylerin değerleri ve aynı bireylerin firmanın değerlerini algılayışları arasında bulunan uyum düzeyindeki değişim arasında olumlu ilişki mevcut olduğu söylenebilmektedir. Diğer taraftan `İşe Giriş Sonrası Değer Uyumu' ile açıklanan diğer değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olmadığı da test sonucunda ortaya çıkmaktadır.Sonuç olarak; firmaların `Kurumsal' sosyalleşme taktiklerine yapacağı yatırım, işe yeni başlayan bireylerin algılayacakları kişi-örgüt uyumuna yapabileceği etki anlamında çok değerli olabilmektedir. Sosyalleşme sürecinin veriliş şeklinin, süreç boyunca uygulanan faaliyetlerin içeriklerinin ve yine süreç boyunca firmada yer alan sosyal etkenlerin olabileceği en etkin ve kaliteli düzeylerde olması, işe yeni başlayan çalışanların firma ile aralarındaki değer uyumlarına yapacağı katkı anlamında ve aynı çalışanların çalıştıkları firma ile tamamen uyuşmalarında çok gerekli olabilmektedir.