Sosyalist bir yazardan Osmanlı İmparatorluğu'nun iktisadi sorunlarına çözüm önerileri: Alexander Israel Helphand-Parvus Efendi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CENK BEYAZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ABDULKERİM SÖNMEZ
Özet:Bu çalışma Alexander Israel Helphand?ın (Parvus Efendi) İstanbul?da bulunduğu 1910-14 yılları arasında yayımlanmış yazılarının Türkiye?de iktisadi modernleşme ve kalkınma sorunları hakkındaki fikri tartışmalara katkısını incelemektedir. Parvus Efendi?nin İstanbul?da bulunduğu yıllar ikinci Meşrutiyet (1908-18) olarak bilinen kritik bir döneme isabet etmektedir. Bu dönemde yürütülen tartışmalar Osmanlı imparatorluğu?nun birikmiş çağdaşlaşma sorunlarının tümünü kapsayan bir tartışmayı meydana getirmektedir ve devletin bekasını temine yarayacak eylem için fikir arayışı ile karakterize olmaktadır. Parvus Efendi?ye göre, Türkiye?nin geriliğinin asıl nedeni Avrupa sermayesi tarafından sömürü alanı haline gelmiş olmasıdır: Türkiye?nin tarım, ticaret, doğal kaynaklar, demiryolları, bayındırlık tesisleri, gümrük ve maliye gelirleri Avrupalı mali karar vericilerinin kontrolü altındadır. Bu böyle oldukça Türkiye?nin kalkınması için bir çare bulunamaz. Türk köylüsünün ve esnafının iktisadi durumu bu ko?ullar altında geli?emez, dı? borçlanma yoluyla kalkınma gerçekle?tirilemez. Aksine, yabancı devletlerden, özellikle Avrupalı devletlerden, sağlanabilecek herhangi bir yardım, devletin çökü?ünü daha da hızlandıracaktır. Türk aydınları, Avrupalı devletlerden alınacak yardımlarla Türk toplumunun Batı uygarlığına katılabileceğini sanmaktadırlar. Ancak Türk toplumu, Batı uygarlığının dı?ındadır. Batı ile Türk toplumu arasındaki ilişki sadece sömürenle sömürülen arasındaki ili?ki ile sınırlı kalmaktadır. Parvus Efendi?nin Osmanlı bürokrasisi ve aydınları üzerindeki etkisini kesin hatları ile ortaya koymak zor olsa da onun fikir ve önerilerinin devamlılığını erken Cumhuriyet dönemi uygulamalarında da görmek mümkündür. Ayrıca, onun Avrupa?nın ve kapitalizmin gelişmesi eğilimleri hakkındaki öngörülerinin birçoğunun gerçekleşmiş olması, onun görü?lerinin hala tazeliğini ve güncelliğini koruyor olarak değerlendirilmesini de mümkün kılmaktadır