Sağlık hizmetleri finansmanında eşitsizlik ve hakkaniyet ile katastrofik sağlık harcamaları arasındaki ilişki
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SAĞLIK YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SONGÜL ÇINAROĞLU
Danışman: Bayram Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Cepten sağlık harcamalarının artışı finansal açıdan zor durumda olan haneler için ciddi bir yük oluşturarak eşitlik ve hakkaniyet prensiplerine zarar vermektedir. Türkiye gibi son on yılı aşkın bir süredir sağlıkta yapısal reform uygulamalarının tecrübe edildiği bir ülkede sağlık finansman sistemine yönelik reformların eşitlik ve hakkaniyet bakımından bütüncül bir yaklaşım ile değerlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu gerekliliğin bir sonucu olarak bu çalışmada 2003-2015 dönemi itibariyle hanehalklarının sağlık finansman sistemine cepten sağlık harcaması yolu ile sağladıkları katkının, eşitlik ve hakkaniyet ile katastrofik ve yoksullaştırıcı etki bakımından çok yönlü olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 2003-2015 yıllarına ait TUİK Hanehalkı Bütçe Anketi verileri kullanılarak hanehalklarının cepten sağlık harcaması yolu ile sağlık finansman sistemine sağladıkları katkı düzeyi incelenmiştir. Çalışmada Standart Sapma, FKA, Entropi türü, Atkinson, Gini, Konsantrasyon, Kakwani ve Suits endeksleri hesaplanmış, Konsantrasyon eğrisinin Lorenz eğrisinden ayrılma durumu değerlendirilmiştir. Cepten sağlık harcamalarının yarattığı katastrofik ve yoksullaştırıcı etkiler ise Xu (2005) metodolojisi esas alınarak incelenmiştir. Elde edilen bulgular eşitsizlik ve hakkaniyet (rs=-0.83, p<0.01), katastrofik etki ile yoksullaştırıcı etki (rs=0.81, p<0.01), eşitsizlik ve katastrofik etki (rs=0.78, p<0.01), eşitsizlik ve yoksullaştırıcı etki (rs=0.69, p<0.01), hakkaniyet ile katastrofik etki (rs=-0.86, p<0.01) ve hakkaniyet ile yoksullaştırıcı etki (rs=-0.81, p<0.01) arasında güçlü ilişkiler olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma sonuçları Türkiye'de hanehalklarının cepten sağlık harcaması yolu ile sağlık finansman sistemine sağladıkları katkı düzeyi bakımından eşitsizliğin, katastrofik ve yoksullaştırıcı etkilerin azaldığı, cepten sağlık harcamalarının artan oranlı bir finansman kaynağı olduğunu göstermekte, artan oranlılığın yapısında ise giderek artan bir bozulma olduğuna işaret etmektedir. Sonuç olarak, Türkiye'de daha kapsayıcı bir sağlık finansman sisteminin teminine yönelik uygulanan politikaların, finansman yükünün dengeli paylaşımı noktasında ciddi katkıları olmuş olsa da, finansal açıdan dezavantajlı olan kesimlerin korunmasına yönelik yeni reformlara ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Çalışmanın, Türkiye'de daha iyi bir sağlık finansman sisteminin tasarımına yönelik karar verici ve politika belirleyiciler açısından farkındalığı artırıcı ve faydalı bir kaynak olması arzu edilmektedir.