İç anadolu bozkır vejetasyonunda toprak üstü ve toprak altı bitki karakterleri ve bitki ekonomik spektrumu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANSU ÜLGEN
Danışman: ÇAĞATAY TAVŞANOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Fonksiyonel karakter yaklaşımı, türlerin küresel iklim değişikliği, arazi kullanımı, aşırı otlatma ve benzeri çevresel baskılara nasıl tepki verebileceğinin ve bu tepkilerin ekosistem süreçlerini nasıl etkileyeceğinin anlaşılabilmesi için son yıllarda ekolojik çalışmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Buna karşın yapılan çalışmaların büyük bir bölümü, ölçümü görece daha kolay olan topraküstü karakterlere odaklanmaktadır. Ancak özellikle kurak ve yarı kurak ekosistemlerde toplam biyokütlenin önemli bir bölümünün toprak altında bulunması, toprakaltı karakterlerinin anlaşılmasının bu ekosistemlere bütüncül bir bakış açısı kazandırmak açısından önemli olduğunu göstermektedir. Büyük bir tür çeşitliliğine ve yüksek endemizme sahip olan İç Anadolu bozkırlarını fonksiyonel karakter yaklaşımı ile inceleyen çalışmaların sayısı oldukça sınırlıdır ve toprakaltı karakterlerine ilişkin çalışma bulunmamaktadır. Bu tez çalışması ile ilk kez İç Anadolu bozkır bitkilerinin hem toprakaltı hem de topraküstü karakterleri incelenerek bütüncül bir bakış açısı sunulması hedeflenmiştir. Bu kapsamda, bitki ekonomik spektrumunu temsil eden yaprak ve kök karakterleri ölçülerek, bunların birbirleriyle ve farklı toprak tipleri ile olan ilişkileri incelenmiştir. Tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, kalkerli bir bozkır komünitesinde altı farklı büyüme formunu temsil eden 50 bitki türüne ait dokuz topraküstü fonksiyonel karakter (bitki boyu, özgül yaprak alanı, yaprak kalınlığı, yaprak kuru madde içeriği, yaprak azot içeriği, gövde yoğunluğu, tohum ağırlığı ve tohum şekli) ölçülmüş ve bu karakterlerin büyüme formlarına göre anlamlı biçimde farklılaştığı ortaya konmuştur. İkinci bölümde, aynı komüniteden seçilen 10 yaygın türde ince kök karakterleri (kök çapı, kök kuru madde içeriği ve özgül kök uzunluğu) ilk kez ölçülmüş ve bu değerler küresel ılıman çayır veri tabanlarıyla karşılaştırılarak İç Anadolu bozkır bitkilerinin kök yapılarına ilişkin ilk nicel çalışma yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise jipsli, kalkerli ve marnlı bozkırlarda 73 takson üzerinde yürütülen karşılaştırmalı analizler, topraküstü karakterlerin ağırlıklı olarak büyüme formuna, toprakaltı karakterlerin ise daha çok toprak tipine bağlı olarak değiştiğini ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, yaprak ve kök ekonomik spektrumlarının yarı kurak bozkırlarda her zaman paralel biçimde şekillenmediğini, bunun yerine farklı çevresel filtreler tarafından yönlendirildiğini göstermektedir. Bu tez çalışması, İç Anadolu bozkırlarının toprakaltı ve topraküstü fonksiyonel karakter yapısına ilişkin ilk bütüncül değerlendirmelerden birini sunmaktadır. Elde edilen veriler, gelecekte yapılacak koruma, yönetim ve restorasyon çalışmalarına yön verebilecek nitelikte olup, bozkır ekosistemlerinin ekolojik öneminin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.