Osmanlı Modernleşmesi Sürecinde Sanayi Mektepleri Bağlamında Ankara Sanayi Mektebi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA ÇEBER
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ÇİLER BUKET TOSUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı modernleşmesi sürecinde sanayi, eğitim ve mimari alanında meydana gelen gelişmeler içerisinde yer alan Ankara Sanayi Mektebi'ni konu alan çalışmada, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e mektebin kuruluşu, hikayesi, eğitim programı ve mimari özellikleri yaşadığı dönüşümlerle değerlendirilmiştir. Yapının yerinde incelenmesinin yanı sıra, mektebin arşivinde yer alan eski fotoğraflar ile öğrenci kayıt defteri; mevcut rölövesi ve ulaşılabilen en eski öğrencisiyle yapılan görüşme bu çalışmaya özgün ve yeni bilgiler sunmuştur. Açılış tarihi bilinmeyen ve ilk kez kent yıllıklarında 1872 yılında ıslahhane olarak bahsedilen Ankara Sanayi Mektebi, fakir ve kimsesiz erkek çocukların barındırılıp onlara bir meslek dalının öğretilmesi amacıyla kurulmuş bir eğitim kurumudur. 1876 yılında sanayi mektebine çevrilen mektep, programında yer alan çeşitli alanlara yönelik meslek dalları ile sanayideki nitelikli eleman eksikliğini kapatacak bireyler yetiştirmiştir. Sanat okuluna dönüştürülerek varlığını Cumhuriyet döneminde de sürdürebilmiş dokuz sanayi mektebi arasında yer alan mektep, süreç içerisinde adı ve eğitim programı sürekli değişse de bugün Ulus Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi adı altında meslek eğitimini sürdürmeye devam etmektedir. Kiralık yapılarda faaliyet göstermiş mektep için temelleri 1901 yılında atılan, Atatürk Bulvarı'na paralel yönetim-derslik yapısı ve arkasındaki iç avluyu çevreleyen atölyelerden oluşan bir yapı inşa edilmiştir. Derslikleri, atölyeleri ve çeşitli hizmet birimleriyle öğrencilerine eğitim ve barınma hizmeti verebilecek şekilde tasarlanan mektep, mimari plan ve cephe özellikleriyle döneminin mimari anlayışını yansıtmış ve günümüze kadar özgünlük değerlerini büyük ölçüde koruyabilmiştir. Bu çalışma sonucunda Ankara Sanayi Mektebi'nin sahip olduğu özelliklerin Osmanlı'dan günümüze mesleki ve teknik eğitimde yaşanan değişimleri yansıttığı görülmüştür. Belirsizlikleri nedeniyle yapının mimarı ve inşaat süreci hakkında tartışılmıştır. Ülkemizde tip plan üretilmesi için erken olan 1911 tarihinde sanayi mektepleri için hazırlanmış plana Ankara Sanayi Mektebi'nin öncül veya örnek olduğu sonucu ortaya koyulmuştur. İnşa edildiğinde üzerinde yer aldığı caddeye ismini verebilmiş mektep, Ulus'un merkezinde Osmanlı'dan Cumhuriyet'e kadar aynı işlevi sürdürebilmiş tek eğitim yapısıdır ve 145 yıllık eğitim ve yaşam birikimini içinde barındırmaktadır.