Çalışma hayatında öğrenilmiş çaresizlik ve tükenmişliğin nedenleri ve sonuçları üzerine bir çalışma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE TAYFUR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MAHMUT ARSLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sürdürülebilir büyüme ve rekabetçi avantaj elde etmenin yetkin ve istekli işgücüne bağlı olduğu günümüz iş dünyasında, çalışanların hissettikleri çaresizlik ve tükenmişliğin nedenleri ve sonuçlarının belirlenmesi önem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, çalışanlarda öğrenilmiş çaresizliğin ve tükenmişliğin nedenleri ve sonuçlarını belirlemektir. Çalışmada örgütte üstlenilen roller (iş yükü, rol belirsizliği, iş-özel yaşam çatışması-İYÇ), kişilerarası ilişkiler (amir desteği, hizmet verilen kişilerle kurulan ilişkiler) ve kişisel faktörlerin (mükemmeliyetçilik, alternatifsizlik hissi) tükenmişlik ve çaresizlik üzerindeki etkisi sağlık ve finans sektörü çalışanlarından toplanan verilerle incelenmiştir. Keşfedici amaçla yapılan analizlerle, kendini çaresiz hisseden katılımcıların, etik olmayan uygulamalar karşısında sessiz kalma ve etik olmayan davranışlarda bulunmaya daha eğilimli olup olmadıkları incelenmiştir.Yol analizi sonuçları her iki örneklem grubunda da, iş yükü, İYÇ, hizmet verilen kişilerle ilişkilerden duyulan memnuniyetsizlik ve amirden alınan desteğin duygusal tükenme ve çaresizlik üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. İş yükünün duygusal tükenme ve çaresizliği hem doğrudan hem de başka değişkenler aracılığıyla etkilediği; iş yükü arttıkça katılımcıların hissettiği duygusal tükenme ve çaresizliğin arttığı tespit edilmiştir. Tıp doktorları örnekleminde, iş yükünün sadece İYÇ ve hizmet verilen kişilerle ilişkileri etkilemediği; iş yükünün rol belirsizliğini ve hata yapma endişesini de arttırdığı saptanmıştır. Ayrıca tıp doktorları örnekleminde mükemmeliyetçilik, rol belirsizliği ve hata yapmadan duyulan endişenin; banka çalışanları örnekleminde ise alternatifsizlik hissinin çaresizlik ve duygusal tükenmişliği arttırdığı tespit edilmiştir. Tükenmişliğin bir diğer boyutu olan işe karşı duyarsızlaşma için yapılan analizler İYÇ ve müşterilerle ilişkilerden duyulan memnuniyetsizliğin doğrudan, iş yükünün ise başka değişkenler (İYÇ ve müşterilerle ilişkilerden duyulan memnuniyetsizlik) aracılığıyla bu değişken üzerinde etkili olduğunu saptanmıştır. Kişisel başarı hissinin ise, sadece rol belirsizliğinden etkilendiği fakat diğer olumsuzluklarla ilişkili olmadığı görülmüştür. Keşfedici amaçla yapılan analizler, kendini çaresiz hisseden katılımcıların, etik olmayan uygulamalar karşısında sessiz kalma ve etik olmayan davranışlarda bulunmaya daha eğilimli olduklarını tespit edilmiştir. Görüşmelerde elde edilen bulgular, anketle elde edilen bulguları destekler niteliktedir. Sonuçlar, yöneticilerin iş yükü, iş-özel yaşam çatışması ve rol belirsizliği konularında önlem almaları gerektiğine işaret etmektedir.