GÜNEYBATI ANADOLU'DA RAKIMSAL BİR GRADİYENT BOYUNCA BİTKİ KOMÜNİTELERİNİN FONKSİYONEL KARAKTER YAPISININ DEĞİŞİMİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP LADİN COŞGUN
Danışman: Çağatay Tavşanoğlu
Özet:Fonksiyonel karakterler, türlerin yaşadıkları çevreye ve ekolojik koşullara göre sahip olduğu uyarlanmaları, hayatta kalabilirliklerini ve nesillerinin devamını doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen ölçülebilir ve gözlemlenebilir karakterler bütünüdür. Fonksiyonel karakterler, türlerin yaşam öyküsü karakterlerini ve evrimsel-biyocoğrafik tarihini anlamakla doğrudan ilişkilidir. Bitki komünite dinamiklerini ve bitki komünitelerinin müdahalelere verdikleri cevapları anlamak için, fonksiyonel karakter yaklaşımı son yıllarda ekolojik çalışmalarda sıkça kullanılmaya başlanmıştır. Sahip olduğu yüksek seviyedeki tür çeşitliliğine karşın, Anadolu'da bu alanda yapılmış çalışma sayısı oldukça azdır. Türkiye'de rakımsal bir gradiyent boyunca bitki fonksiyonel karakterlerinin komünite düzeyindeki değişimi ise hiç araştırılmamış bir konudur. Bu tez çalışması kapsamında güneybatı Anadolu'da farklı Akdeniz vejetasyon kuşaklarını içeren deniz seviyesinden 3007 m'ye kadar yükselen bir rakımsal gradiyent boyunca, bitki komünitelerinin fonksiyonel karakter örüntüsündeki değişimler araştırılmıştır. Çalışmada, bitki karakterlerinin rakımsal gradiyentle ve iklimsel değişkenler ile olan ilişkisi ortaya konmuştur. Rakımsal gradiyent boyunca doğrudan arazi örneklemesiyle yaprak ve gövde örnekleri toplanarak uygun yöntemlerle fonksiyonel karakterlerin arazi ve laboratuvar ölçümleri alınmıştır. Ölçülen temel fonksiyonel karakterlerin başlıcaları; yaprak özgül alanı, kalınlığı, bitki boyu, gövde yoğunluğu, yaprak kuru madde içeriğidir. Analizler sonucunda elde edilen bulgularla Akdeniz için temsili olduğu düşünülen bir dağda rakımsal gradiyent boyunca komünitelerdeki fonksiyonel karakter örüntüsü, karakterlerdeki değişim ve çeşitlilik ortaya konmuş, ayrıca komüniteler boyunca bitkilerin farklı büyüme şekillerine göre karakterlerin dağılımı incelenmiştir. Rakım arttıkça komünitelerin bitki karakterleri yapısında görülen değişimler, temel istatistikler, genelleştirilmiş toplamsal modeller ve doğrusal modellerle sınanmıştır. Birçok karakter için rakım gradiyenti boyunca doğrusal ilişki saptanmamış, değişim daha çok salınım şeklinde kendini göstermiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, Akdeniz Havzasında rakımsal gradiyent çalışmalarında, gradiyentin tüm Akdeniz kuşaklarını barındırması ve deniz seviyesinden dağ zirvesine kadar geniş bir aralığı kapsamasının, gradiyent boyunca fonksiyonel karakter değişimlerinin saptanmasında gerekli olduğunu göstermiştir. Ayrıca literatüre Anadolu gibi kıymetli bir coğrafyadan veri sağlaması, uzun vadede koruma biyolojisi odaklı çalışmalar için kaynak oluşturması ve bu alanda yapılabilecek diğer çalışmalar için öncü nitelikte olmasıyla ekoloji alanına katkı sunacaktır.