Impacts of spatiotemporal dependency and asymmetric information on the analysis of optimal crop yield insurance
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, AKTÜERYA BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: GÜVEN ŞİMŞEK
Danışman: Şahap Kasırga Yıldırak
Özet:Tarımsal üretimin omurgası olan çiftçinin üretimine devam etmesi için üretimden kaynaklanan risklere karşı kendini koruma altına alması gerekmektedir. Çiftçinin ortaya çıkan teminat ihtiyacına yönelik sigorta poliçelerinin sunulması önem kazanmaktadır. Çiftçinin varlığının büyük oranda çevresel risklere maruz olması, çiftçileri toplumun en savunmasız kesimlerinden biri haline getirmektedir. Bu nedenle de bu çalışmada verim sigortası ile ilgilenilmiştir. Daha çok iktisat ve finans alanlarında çalışılan asil-vekil probleminde; asil ve vekil olarak ifade edilen iki taraf arasındaki optimal sözleşme incelenmektedir. Sigortacılık için de önemli olan ve asimetrik bilgiden kaynaklanan tersine seçim kavramı matematiksel olarak ele alınmaktadır. Sigorta şirketi (asil) ve sigortalı (vekil) arasındaki ilişki de, asil-vekil problemi bağlamında incelenebilmektedir. Sigortaya ihtiyaç duyan kişilerin beklentileri, tüketici tercihleri ve sigorta yaptırma gerekçeleri farklı olduğundan, birçok kişiyi kapsayacak ve memnun edecek bir poliçe üretmek karmaşık bir hale gelmektedir. Bu sebeple, sigorta için talebin iyi bir şekilde analiz edilmesi önem kazanmaktadır. Bu tezde, tam bilgi ve tersine seçim durumları için asil-vekil problemi çerçevesinde, sigorta piyasasında talebin modellenmesi ve sigorta piyasası için denge durumunun incelenmesi amaçlanmaktadır. Genel bir sigorta ürünü için denge durumu tartışıldıktan sonra, spesifik olarak verim sigortasında asimetrik bilgi durumu ele alınmıştır. Verim sigortası, verimin belirlenen bir seviyeyi as¸maması durumunda ortaya çıkan verim kaybını teminat altına almaktadır. Tarımsal üretimi belirlenmiş bir seviyede tutmayı amaçlayan verim sigortası ekosistemde sürdürülebilirliği sağladığı için bu sigorta ürününün tüm tarımsal sigortalar içerisinde özel bir yeri vardır. Bu çalışmada çiftçinin verim kaybını hem engellemek, hem de azaltmak için gösterdiği çabayı optimize etmek amacıyla asimetrik bilgi türlerinden biri olan ahlaki tehlikenin verim sigortasındaki etkisi incelenmektedir. Ahlaki tehlikenin etkileri kesinlik eş değeri yaklaşımı altında numerik ve grafiksel olarak analiz edilmiştir. Türkiye'de tarım sigortası devlet destekli olduğu için; asimetrik bilgiye ilişkin risklerin azaltılması, çiftçiyi tarımsal üretimin daha etkin yollarını araştırma çabasına teşvik etmektedir. Tarım sigortası poliçeleri için uygun prim oranların belirlenmesi sistemin sürdürülebilmesi için hayati önem taşımaktadır. Örneğin, yüksek prim oranları sigortaya olan talebi düşüreceğinden, sigortayı sadece yüksek risk profiline sahip üreticiler tercih edecektir. Bu durumda, bu kişilerin hasar getirmesi olasılığı yüksek olduğundan ödenecek teminat miktarları da artacaktır ve sonuç olarak piyasa başarısızlığa uğrayacaktır. Bu çalışmada aynı zamanda bitkisel ürün veriminin mekansal-zamansal modellemesi yoluyla tarımsal sigortalar için en büyük zorluk olan iklim değişikliği de incelenmiştir. Sel, kuraklık, dolu gibi şiddetli hava olaylarındaki değişiklikler, tarımsal üretim üzerindeki konuma ve zamana bağlı etkiler hesaba katılarak ele alınmıştır. Bu çalışmada, mekansal-zamansal bağımlılığı yansıtmak amacıyla verimin koşullu dağılımı için hiyerarşik Bayesyen yaklaşım kullanılmıştır. Çalışmada buğday üretimhacmi bakımından üst sıralarda yer alan Ankara ve Konya illerine ait toplam 47 ilçe için 1991-2016 yılları arası buğday verim verileri kullanılmıştır. Buğday verimini tahmin etmek için ilk olarak açıklayıcı değişkenler olmaksızın sadece konum, zaman ve mekansal-zamansal etkilerin yer aldığı rastgele etkiler incelenmiştir.Model seçimi ve performans kriterlerine göre tercih edilen model kullanılarak; bölge, il ve seçilen ilçeler için prim oranları elde edilmiş ve sonuçlar sunulmuştur.