Diyabetik retinopati tanı yöntemlerinin maliyet etkililik analizi
Tezin Türü: Bütünleşik Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi, Sağlık Yönetimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLÇİN ÇALIŞKAN SEYFELİ
Danışman: Songül Çinaroğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapay Zekâ (YZ) uygulamaları hayatın her alanında olduğu gibi sağlık sektöründe de etkisini hızla göstermektedir. Sağlık hizmetleri alanında YZ teknolojilerinin maliyetleri düşürme, erişimi yaygınlaştırma ve kaliteyi artırma noktasında önemli etkilerinin olduğu gözlenmektedir. YZ'nin, hastalıklara daha hızlı bir şekilde tanı koyması, hastalıkları önlemesi ve erken tedavi imkanları sunması nedeniyle önemi artmaktadır. Dünyada yaklaşık 537 milyon kişide gözlemlenen önemli sağlık problemlerinden biri diyabettir. Diyabetin süresi uzadıkça diyabetik retinopatinin (DR) ortaya çıkma riski artmaktadır. Diyabet prevalansındaki ve yaşlanan popülasyondaki artış göz önüne alındığında diyabet hastaları için DR'nin erken tanısı diyabetin komplikasyonları ile mücadele ve kaynakların etkin kullanımı için temel bir gerekliliktir. Bu kapsamda araştırmanın temel amacı, DR'ye tanı koyma ve sınıflandırmada YZ tanı yöntemi ile klasik tanı yönteminin (oftalmolog tarafından tanı koyma) maliyet-etkililiğini analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda analiz Markov modeli ile gerçekleştirilecektir. Araştırmanın ikinci amacı ise konvolüsyonel sinir ağları kullanılarak geliştirilen YZ yazılımının DR tanı koyma ve sınıflandırma performansını değerlendirmektir. İkinci amaç doğrultusunda, Ankara Etlik Şehir Hastanesi veri tabanından 275 hastanın 547 fundus görüntüsü alınarak YZ yazılımının DR tanı koyma ve sınıflandırma performansı değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, YZ tanı yönteminin ortalama %90,58 duyarlılık ve %96,07 özgüllükle yüksek bir performans sergilediğini göstermiştir. Araştırma, temel amaç doğrultusunda Ankara Etlik Şehir Hastanesi Göz Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran 18 yaş ve üzeri 113 diyabetli hasta ile gerçekleştirilmiştir. Maliyetler, geri ödeme kurumu perspektifiyle hizmet başına ödeme yöntemi ve sağlık personelinin maliyetleri zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmanın etkililik verileri ise EQ-5D-5L ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma bulgularına göre, YZ yöntemi 105.166 TL maliyetle 13.812 QALY değeri sağlarken oftalmolog yöntemi 106.121 TL maliyetle 13.794 QALY değeri sağlamıştır. Maliyet etkililik analizi sonucunda ICER değeri (-54.687 TL), belirlenen eşik değerlerin altında kaldığından ve ilave maliyet etkililik düzleminde güneydoğu kadranında yer aldığından DR'ye tanı koymada YZ yönteminin klasik yönteme göre daha az maliyetli ve daha etkili olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte INMB değerlerinin (6.388,71 TL ve 3.301,64 TL) belirlenen eşik değerlere göre pozitif olması YZ yönteminin klasik yönteme göre maliyet etkili olduğunu göstermiştir. Araştırma, YZ uygulamalarının sağlık alanındaki potansiyelini vurgulayarak gelecekte DR'ye tanı koymada YZ yazılımlarının kullanılmasını önermektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde yaşlı nüfus ve kaynak kısıtlılığı gibi sorunlarla başa çıkmak için YZ uygulamalarının sağlık sektöründeki potansiyelini artırmak, kronik hastalıkların erken tanı ve tedavisini sağlamak, dezavantajlı bölgelerde sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmak ve sağlık yönetimi ile ekonomisinde sağlık bilişim teknolojilerinin faydalarını ortaya koymak, uzun vadede sağlık hizmetlerinin kalitesini yükseltmeye yardımcı olacaktır.