Farklı habitat tiplerinde vaşağın (Lynx lynx L. 1758) bazı ekolojik özelliklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK AKBABA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ZAFER AYAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Vaşak, diğer predatör türler gibi bulunduğu ekosistemlerde av populasyonlarının dalgalanmalarını kontrol eden kilit roller üstlenmektedir ve bu sayede ekolojik dengenin korunmasına yardımcı olmaktadır. Bu nedenle sayısının azalmasının veya tamamen yok olmasının geri dönüşümsüz problemlere yol açacağı muhakkaktır. Türün bir bölgedeki statüsünü değerlendirmek ve etkili koruma planları yapabilmek için öncelikle ekolojik özelliklerinin anlaşılması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada vaşağın, Kuzeybatı Anadolu'da yer alan Çamlıdere, Kızılcahamam (Ankara) ve Gerede (Bolu) ilçelerinin kırsal kesimlerinde, ana vejetasyon yapılarındaki hangi habitat(lar)ı tercih ettiği, bu habitatlardaki mevsimsel hareketleri, gün içerisinde hangi saatlerde aktif olduğu ve mevsimsel aktivite farklılıkları belirlenmesi amaçlanmıştır. Vaşak dışında bölgede boz ayı, kurt, kızıl tilki, porsuk, su samuru, kaya sansarı, kızıl geyik, karaca, yaban domuzu ve yaban tavşanının bulunduğu belirlenmiştir. Vaşağın bu türler ile olan karnivor-karnivor rekabetleri ve karnivor-herbivor ilişkileri belirlenmiş, bölgenin topografik, hidrolojik ve antropojenik özelliklerinin türün yayılımı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma için seçilen yaklaşık 650 km² büyüklüğündeki bölgede, Temmuz 2013-Haziran 2015 tarihleri arasında 24 fotokapan ile toplamda 10102 fotokapan günü gözlem gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, vaşağın her mevsim bölgede bulunduğu, alan kullanımının boz ayı ve kurdunki ile pozitif korelasyona sahip olduğu belirlenmiştir. Krepuskular ve nokturnal aktivite tercihi kurt, kızıl tilki ve yaban tavşanı ile benzerlik gösterse de, 20:00-21:59 ve 04:00-05:59 saat aralıkları arasında yoğunluğu en yüksek olan günlük aktivite deseni boz ayı, kurt ve yaban domuzununki ile pozitif korelasyona sahiptir. Türün alan kullanımı ve günlük aktivite deseni mevsimsel farklılıklar göstermemektedir. Çalışma süresince, vaşağın yerleşim yerlerinden uzak durduğu, yol veya su kaynaklarının ise bölgedeki dağılımını etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır. Tür ile evcil hayvanlar veya insan faaliyetleri arasında herhangi bir ilişkiye rastlanmamıştır. Elde edilen veriler aynı zamanda, bölgedeki mevcut koruma alanlarının (Soğuksu Milli Parkı ve Kara Akbaba Yaban Hayatı Geliştirme Sahası) büyük memeli türler açısından değerlendirilmesinde ve daha etkin koruma planları yapılabilmesi için alternatif alanların önerilmesinde kullanılmıştır.