DÖRTDİVAN-GEREDE (BOLU) BÖLGESİ'NDEKİ ŞAH KARTALIN (Aquila heliaca, SAVIGNY, 1809) ÜREME BAŞARISI, HABİTAT VE AV TERCİHİ ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANSU ÖZCAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ZAFER AYAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Şah kartal (Aquila heliaca Savigny, 1809), nesli küresel ölçekte tehlike altında olan bir kuş türüdür. Dünya çapında küçük bir populasyona sahiptir ve populasyonu her geçen gün azalmaktadır. Türkiye' de şah kartalın Gerede-Dörtdivan çevresinde yoğun olarak gözlendiği bilindiği halde, alanda bu türle ilgili detaylı bir araştırma yapılmamıştır. Bolu' nun ilçeleri olan Gerede ve Dörtdivan çevresinde gözlenen şah kartalların, 2015 ve 2016 bahar dönemlerinde alandaki önemli üreme bölgelerinin belirlenmesi, belirlenen bölgelerdeki şah kartal yuvaların tespiti ve yuvalardaki üreme başarısının izlenmesi amaçlanmıştır. Toplanan verilerle, Dörtdivan ve Gerede çevresindeki şah kartalların prodüktivite, üreme başarısı ve palaz başarısı incelenmiştir. Ayrıca bu çalışmada, bölgedeki şah kartalların beslenme alışkanlıkları incelenmiş, yuva yerinin özellikleri tespit edilmiştir. Çalışma süresince Dörtdivan-Gerede Bölgesi' nde 8 tane şah kartal yuvası bulunmuş ve bu yuvalar üreme dönemi boyunca izlenmiştir. Bölgedeki şah kartal çiftlerinin üreme bölgesi olarak; dere kenarındaki açık, tarım arazilerdeki yaşlı söğüt ve kavak ağaçlarını veya dağlık, tepelik alanlardaki yakınlarında göl veya dere bulunan yaşlı ibreli ormanlar olmak üzere iki çeşit habitat kullandıkları görülmüştür. 2015 yılı verilerine göre Dörtdivan-Gerede Bölgesi' ndeki şah kartal populasyonunun prodüktivitesi (palaz sayısı/ kullanılan bölge): 0,75; üreme başarısı (palaz sayısı/ üreyen çift sayısı): 1,12; palazlanma başarısı (palaz sayısı/ başarılı çift sayısı): 1,00' dir. 2016 yılı verilerine göre ise bölgedeki şah kartal populasyonunun prodüktivitesi: 1,00, üreme başarısı: 1,62, palazlanma başarısı ise 1,14 olarak bulunmuştur. 2015 yılında bölgedeki şah kartalların en çok avladıkları hayvan; Anadolu körfaresi (%47), diğer kemirgenler (%22), kirpidir (%19). Ayrıca böcekçil fare (%6), tahtalı güvercin (%3) ve tilki (%3) ile de beslendiği kalıntılar da bulunmuştur. 2016 yılında ise, Anadolu körfaresi (%36), kuş (%24), kirpi (%18) ve diğer kemirgenlerdir (%14). Bunun yanında, tilki (%4), kedi (%2), köpek (%2) ile beslendiği kalıntılar da bulunmuştur. Ayrıca yuva altlarında ve kusuklarda tavuk ve balık kalıntıları da oldukça fazladır. Çalışma, Gerede ve Dörtdivan bölgesinde bulunan şah kartalların yoğunluklarının ve üreme başarısının izlenmesi, diyetinin ve yuva özelliklerinin tespitiyle gelecekte yapılacak koruma çalışmalarında, türün geleceği için önem teşkil edecektir.