Doğu Karadeniz bölgesi volkanojenik masif sülfid yataklarının tip özelliklerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA KEMAL REVAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): YURDAL GENÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir sınıf olarak önemli metal kaynaklarını temsil eden volkanojenik masif sülfid (VMS) yataklarının oluşum ortam ve koşullarını kontrol eden jeolojik süreçler halen yoğun bir şekilde araştırılmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'deki yatakların oluşum ortam ve şartlarını kontrol eden süreçlere cevap bulabilmek için Doğu Karadeniz Bölgesindeki altı VMS tipi yatak üzerinde yapılan detaylı jeolojik çalışmalarla yatakların ortak özellikleri belirlenmeye ve benzer yatakların aranmasında yeni kriterler geliştirilmeye çalışılmıştır. Doğu Karadeniz Bölgesi volkanojenik masif sülfit (VMS) yatakları yaklaşık 500x100 km' lik bir metallojenik kuşak içerisinde tek bir jeolojik zaman aralığında (Türoniyen-Maastrihtiyen) bimodal (riyolit/bazalt) volkanik istifler içerisinde oluşmuştur. Yatakların büyük bir kısmı derin deniz ortamında volkanik kayaçların baskın olduğu seriler içindedir. Geç Kretase yaşlı volkanik kayaçların egemen olduğu bu ortamdaki kayaçların yaygın olarak altere olmuş lav, lav breşi ve hyaloklastitler olduğu gözlenir. Sedimanter kayaçlar ise fosilli kireçtaşları, çamurtaşları ve sıcak su çökellerinden (veya eksalit) oluşur. Tektonik yapılarla yakın ilişkisi olan yataklar riyolitik/dasitik domlara yakın kesimlerde oluşmuşlardır. Yatakların taban kayaçlarında kuvars-serisit-kaolinit ve kloritten oluşan alterasyon zonları gözlenir. Yatakların masif cevherlerinde tanımlanan cevherleşmiş sıcak su bacalarına (chimney) ait parçalar ile fosil fauna izleri (tüp solucan) söz konusu Doğu Pontid yataklarının paleo-derin deniz tabanında oluştuğuna işaret eden en önemli verilerdir. Yataklar bileşim ve tip açısından hem deniz tabanında hem de deniz tabanının altındaki ortamda oluşmuş Cu-Zn açısından zengin yataklardır. Deniz tabanının altında (sub-sea floor) oluşmuş cevherler ştokvörk, saçınımlı ve masif damar şeklindedir. Deniz tabanında oluşmuş cevherler ise masif, proksimal (kaba-ince taneli bileşenli) ve distal (sülfit kumtaşları ve sedimanlarla ardalanmalı) taşınmış fasiyeslerden oluşur. Yataklar metal içeriklerine göre Cu-Zn, Cu-Zn-(Pb-Au-Ag), Cu ve Cu-(Au-Ag) olmak üzere dört grup altında sınıflandırılabilir. Doğu Karadeniz bölgesi VMS yataklarının cevherleri yapı-doku (kırıntılı/klastik cevher) ve bileşenleri (cevherleşmiş sıcak su bacaları, fosil fauna) açısından ilksel özellikleri iyi korunmuş yataklardır. Doğu Karadeniz bölgesi VMS yatakları bu özellikleri ile iyi korunmuş Urallar (Ural tip) ve Hokuroko (Kuroko tip) bölgeleriyle karşılaştırılabilir özelliklere sahiptir.