Dağ ceylanının (Gazella gazella) diyetinin, gastrointestinal helmint çeşitliliğinin ve stres hormon seviyesinin mevsimsel değişkenliği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MİNA CANSU KARAER
Danışman: ÇAĞATAY TAVŞANOĞLU, TOLGA KANKILIÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Memeli hayvan türlerinin etkin bir şekilde korunması, devamlılığının sağlanması ve yönetimi için doğal popülasyonlardan elde edilen veri ve bilgiler çok değerlidir. Bu tez çalışması, Türkiye'nin Hatay ilindeki dağ ceylanı (Gazella gazella) popülasyonunun beslenme alışkanlığı, stres seviyesi ve gastrointestinal parazit kompozisyonu ve popülasyon artış dinamiğini konu almaktadır. Bu tür, yayılım alanı içerisindeki en kuzey dağılımını bu bölgede yapmaktadır ve bölgede hem tutsak hem de serbest gezen popülasyonlara sahiptir. Araştırma, dört mevsim boyunca çalışma alanındaki hem tutsak hem de serbest gezen popülasyonlardan dışkı toplanarak gerçekleştirilen arazi çalışmalarını ve bu dışkılar üzerinde farklı tekniklerle gerçekleştirilen çeşitli analizleri içermektedir. Dağ ceylanlarının beslenme örüntülerinin anlaşılması için dışkı örnekleri metabarkodlama yöntemi ile analiz edilerek, dağ ceylanlarının beslendikleri bitki türleri ve besin tercihlerindeki mevsimsel farklılıklar tespit edilmiştir. Bireylerin stres seviyelerinin belirlenmesi için dışkı örnekleri üzerinde ELISA yöntemi ile hormonal analizler yapılmış, buna ek olarak aynı örnek gruplarından PCR ile eşey tayini yapılmıştır. Eşey, tutsaklık durumu ile mevsimsel değişkenlikler göz önünde bulundurularak stres seviyeleri tartışılmıştır. Gastrointestinal helmintlerin kompozisyonu ve bolluğu için konvansiyonel ve moleküler yöntemler, mikroskobik inceleme, PCR, yeni nesil dizilime yöntemleri kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, gastrointestinal parazitlerin serbest gezen popülasyonda tutsak popülasyona göre daha yüksek bollukta olduğunu ve bu bolluğun mevsimsel olarak değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Stres seviyeleri, her iki popülasyon ve her iki eşey için benzer şekilde düşük oranlarda olsa da mevsimsel farklılıklar göstermiştir. Beslenme analizleri sonucu, dağ ceylanlarının üzerinden beslendiği 153 farklı bitki taksonu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, serbest gezen popülasyonun diyetinin tutsak popülasyona göre daha geniş ve çeşitli olduğu görülmüştür. Analizler sonucunda, dışkı içeriğindeki bitki kompozisyonunda mevsimsel farklılığın ön planda olduğu ve türün beslenme davranışının mevsimsel olarak farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, dağ ceylanlarının popülasyon durumunu ve yaşam kalitesini etkileyebilecek çevresel ve insan etkilerini de göz önünde bulundurularak yorumlanmıştır. Bu çalışma, dağ ceylanı popülasyonlarının beslenme alışkanlıklarını, stres seviyelerini ve gastrointestinal parazit kompozisyonunu anlamak için kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Elde edilen bulgular, türün korunmasında ve yönetim stratejilerinin belirlenmesinde önemli bir katkı sağlayacaktır. Özellikle, ortam koşullarındaki değişimlerin ve insan kaynaklı etkilerin dağ ceylanı üzerindeki potansiyel etkilerini anlamak, gelecekteki koruma çabaları için kritik önem taşımaktadır. Tek Sağlık perspektifinden bakıldığında, bu çalışma insan sağlığı ile doğrudan ilişkili zoonotik risklerin yönetimine de katkı sağlamaktadır.