Klasik test kuramı ve madde tepki kuramına göre kestirilen parametrelerle sınırlandırılan yapısal eşitlik modellerinin uyum indekslerinin karşılaştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYFER SAYIN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SELAHATTİN GELBAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sosyal bilimlerde ölçmenin temel konularından birini oluşturan psikolojik yapıların kendi başına tanımlamalarının yanında diğer yapılar ve gözlenen olgularla ilişkilerinin gösterilmesi gerekmektedir çünkü psikolojik yapılar gözlenen yanıtlara dayanmaktadır. Gözlenen değişkenler ve gizil değişkenlerle (psikolojik yapı) oluşturulan istatistiki modeller, günümüzde kullanım alanı genişleyen yapısal eşitlik modellemesi içerisinde yer almaktadır. Doğrulayıcı faktör analizi ile yol analizinden oluşan yapısal eşitlik modellemesi, araştırmacılar tarafından sıklıkla kullanılıyor olsa da analiz öncesinde varsayımların incelenmesi, uygun parametre kestirim yönteminin seçilmesi işlemlerinin gerçekleştirilmediği ya da raporlanmadığı görülmektedir. Yapısal eşitlik modellemelerinde varsayımların karşılanmadığı ya da uygun kestirim yönteminin seçilmediği durumlarda ise parametrelerin değerinin altında ya da üstünde hesaplamalar gerçekleştirilmektedir. Bu durumda (modellerin varsayımları karşılayamadığı ya da kestirilecek parametre sayısının varyans-kovaryans matrisindeki bilgi sayısından az olduğu durumlarda) parametreler sınırlandırılmaktadır. Model tanımlama aşamasında gerçekleştirilen parametrelerin sabit değerlerle ve kestirilen değerlerle sınırlandırılabileceği ya da bazı parametre kestirimlerinin eşit gerçekleştirilmesine yönelik kısıtlamaların yapılabileceği belirtilmektedir. Bu araştırmada yapısal eşitlik modellemesinde çoklu bağlantı problemi olan, anlamlı t değerine sahip olmayan ve tanımlanmayan üç farklı model türüne uygun madde çıkarılması, madde birleştirilmesi parametre sınırlandırmasına (1'e, KTK ve MTK değerlerine) dayalı oluşturulan farklı senaryolar sonucunda, modellerin farklı parametre kestirim yöntemleri ile hesaplanan uyum indekslerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Temel araştırma niteliğinde olan çalışmada Model 1 ve Model 2 için 100, 250, 500 ve 1000 örneklem büyüklüklerinde; Model 3 için 50, 100, 250 ve 500 örneklem büyüklüklerinde En Çok Olabilirlik (EÇO), Ağırlıklandırılmamış En Küçük Kareler (AEKK), Genelleştirilmiş En Küçük Kareler (GEKK) yöntemi ile hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri, SAS. 9.1.3. programı ile TIMSS 2011 araştırmasına katılan öğrencilerin yanıtları ve Sözlü Anlatım Dersine Yönelik Tutum Ölçeği boyutlarına verilen yanıtlar doğrultusunda Monte Carlo çalışması ile üretilmiştir. Araştırma kapsamında üç model x dört örneklem büyüklüğü x 20 iterasyon olmak üzere toplam 240 veri seti üretilmiştir. Araştırmada Model 1 üzerinde 304 durum, Model 2'de toplam 285 durum ve Model 3'te de 72 durum üzerinde incelemeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonucunda AEKK ile EÇO ve GEKK'ye göre daha yüksek kestirimler gerçekleştirildiği; örneklem büyüklüğü arttıkça parametre değerleri 1'e sabitlenen modellerle KTK değerlerine sabitlenen modellerin benzer uyum değerlerine sahip olduğu; MTK ile parametresi sınırlandırılan modellerin uyum değerlerinin diğer sabitlemelere göre daha düşük hesaplandığı belirlenmiştir. Ayrıca Model 2'de yüksek faktör yük değerlerine sahip maddelerin parametre sınırlandırması sonucunda düşük faktör yük değerine sahip maddelerin kısıtlandığı modellere göre daha iyi uyum indekslerinin hesaplandığı tespit edilmiştir. Hesaplanan uyum iyiliği değerlerinden X2 uyum indeksinin, azalan uyum indeksi olmasına karşın, örneklem büyüklüğüne bağlı monoton bir artış gösterdiği belirlenmiştir. Anahtar sözcükler: yapısal eşitlik modellemesi, doğrulayıcı faktör analizi, yol analizi, parametre sınırlandırması, çoklu bağlantı, doğrusallık, tanımlanmamış model, parametre kestirim yöntemleri, uyum indeksleri