REFAKATÇİ DAVRANIŞLARI İLE HASTA GÜVENLİĞİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sağlık Yönetimi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Aysun AKBULUT
Danışman: Oğuz Işık
Özet:Bu çalışma, hastane ortamında refakatçi rollerinin hasta güvenliği üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırma, T.C. Sağlık Bakanlığı Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Kardiyoloji Kliniğinde yatan 209 hasta ve 209 refakatçiden elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada verilerin toplanması için dört bölümden oluşan, hasta ve refakatçiler için düzenlenmiş anket formu kullanılmıştır. Anket, sosyo-demografik özellikler ve refakatçi rolleri ile hasta güvenliği uygulamalarını değerlendirmeye yönelik ifadelerden oluşturularak; ulusal ve uluslararası literatür taraması, hasta güvenliği standartları ve uzman görüşleri doğrultusunda geliştirilmiştir. Araştırmada anket yoluyla toplanan verilerin analizi iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiş; ilk aşamada tek değişkenli analizlerle (t-testi, ANOVA) gruplar arasındaki farklar incelenmiş, anlamlı değişkenler ikinci aşamada çok değişkenli analizlere dahil edilerek refakatçi rolleri ve hasta güvenliği uygulamalarını etkileyen faktörler belirlenmiştir. Bulgular, refakatçilerin "savunucu-arabulucu," "savunucu-destekçi," "pasif katılımcı" ve "muhalif" olmak üzere dört farklı rol üstlenebildiklerini göstermektedir. Savunucu-arabulucu rolünün eğitim düzeyi, sağlık bakım bilgisi ve hasta ile yakınlık derecesinden etkilendiği; ortaöğretim ve üzerinde bir eğitimin, belirli düzeyde sağlık bilgisi ile çocuğu veya kardeşi olmak gibi yakın aile bağına sahip olmanın bu rolü güçlendirdiği belirlenmiştir. Savunucu-destekçi rolünde de benzer şekilde eğitimin yüksekliği ve sağlık bakım bilgisi rolü olumlu etkilemiştir. Pasif katılımcı rolü ise yaş, eğitim düzeyi, hasta ile yakınlık derecesi ve refakat süresinden etkilenmiştir. Genç ve üniversite mezunu refakatçilerin daha az pasif davranış sergilediği, ancak 5 gün ve üzeri uzun refakat sürelerinin pasif katılımcı rolünü artırdığı gözlemlenmiştir. Muhalif rol ise cinsiyet, düşük sağlık bakım bilgisi ve hastanın ekipman kullanımı ile ilişkilendirilmiştir. Hasta güvenliği faktörleri olarak belirlenen uygulama deneyimi, kayıt/iletişim, düşme riski ve güvenli transfer değişkenlerinde savunucu-destekçi ve pasif katılımcı roller olumlu katkı sağlarken, muhalif rolün olumsuz etki yaptığı ortaya koyulmuştur. Kadın refakatçiler genellikle daha dikkatli ve hasta odaklı davranarak güvenli transfer deneyimini iyileştirirken, sağlık bakım bilgisi olan refakatçiler bilinçli uygulamalarla hasta güvenliğini desteklemiştir. Öte yandan, uzun süreli refakatçilik yorgunluk ve dikkat kaybına yol açarak hasta güvenliği uygulamalarını zayıflatmıştır. Bulgular, refakatçi rolleri, cinsiyet, sağlık bakım bilgisi düzeyi ve refakat süresinin hasta güvenliği açısından kritik belirleyiciler olduğunu ortaya koymaktadır. Refakatçi rollerinin, cinsiyetin, sağlık bakım bilgisi düzeyinin ve refakat süresinin hasta güvenliği açısından kritik belirleyiciler olduğu göz önünde bulundurularak, bu unsurlara yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının geliştirilmesi önerilmektedir.