ORTAOKUL FEN BİLİMLERİ DERSLERİNDE TÜRK-İSLÂM BİLGİNLERİNİN ÖĞRETİLMESİ HAKKINDA UZMAN VE ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Temel Eğitim A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAZIME ÖZGÜR TAMDOĞAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MUSTAFA BAHADIR AKTAN
Özet:ORTAOKUL FEN BİLİMLERİ DERSLERİNDE TÜRK-İSLAM BİLGİNLERİNİN ÖĞRETİLMESİ HAKKINDA UZMAN VE ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİ Nazıme ÖZGÜR TAMDOĞAN ÖZ Bilim, günümüzde tek bir millete ya da uygarlığa atfedilemeyen evrensel bir olgudur. Fen Bilimlerinin gelişim sürecine bakıldığında, Doğu ve Batı uygarlıklarının bilime önemli katkılar yaptığı görülmektedir. Ne var ki, günümüzde bilim ile ilgili yaygın olan kanılardan biri, 'bilimin kökenlerinin Yunanlılara dayandığı ve bilime en fazla katkının Batı uygarlıkları tarafından yapıldığı' şeklindedir. Halbuki, astronomi, matematik, fizik, kimya, tıp ve başka birçok bilim dallarında kaydedilen çalışmalarla, İslam medeniyeti, bilimin günümüzdeki seviyesine ulaşmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Ayrıca, asırlarca (8. – 17. yy) bilimin Altın Çağ'ını yaşadığı bir durak olmuştur. Bu nedenle, bilimin tarihini objektif bir şekilde yansıtacak bakış açısına ihtiyaç vardır. Bu bağlamda, bilim tarihinin olabildiğince eksiksiz öğrenilebilmesi yolunda atılacak en önemli adım, öğrencilere verilecek 'bilim tarihi' öğretimidir. Matthews (1994), fen öğretiminde bilim tarihinden yararlanmanın gerekçelerinden birini de şöyle tanımlamıştır: "Bilim tarihi, bilim insanlarının yaşamlarını ve zamanlarını göz önüne sererek, bilimi insanlaştırır, daha az soyut hale getirir ve öğrencileri daha fazla kendine çeker." Bu araştırma, ortaokul düzeyinde Fen Bilimleri Eğitiminde tarihte öne çıkmış Türk-İslam bilginlerine yer verilmesi ve öğretilmesi hakkında öğretmen ve uzman görüşlerinin araştırılması ve incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2014-2015 ve 2015-2016 eğitim-öğretim yıllarında, Türkiye genelinde çeşitli illerde görev yapan ve gönüllü olarak araştırmaya katılan 144 Fen Bilimleri öğretmeni ile 2015-2016 güz ve bahar yarıyıllarında Türkiye'de farklı şehirler ve farklı üniversitelerde görev yapmakta olan 25 gönüllü uzmandan oluşmuştur. Araştırmada, nitel ve nicel yöntemler bir arada kullanılmıştır. Araştırma kapsamında doküman incelemesi, anket ve görüşme kaydı olmak üzere üç farklı veri toplama aracı kullanılmıştır. Ön araştırma olarak, 2013 yılında yapılandırılan Fen Bilimleri öğretim programı ve bu programa uygun olarak hazırlanmış ortaokul 5. - 8. sınıf Fen Bilimleri ders kitapları, Batı kökenli bilim insanlarına kıyasla Türk-İslam kökenli bilim insanlarını içermesi bakımından incelenmiştir. Elde edilen ön bulgulara göre geliştirilen 'Fen Bilimleri Anketi' öğretmen ve uzman katılımcılara uygulanmıştır. Ayrıca, anket bulguları elde edildikten sonra, öğretmen çalışma grubundan seçilen 14 Fen Bilimleri öğretmeni ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ulaşılan başlıca sonuçlar şunlardır: Öğretmen çalışma grubunun % 79'u, Fen Bilimleri öğretmenlerinin Türk-İslam bilginlerini Batı kökenli bilim insanlarına kıyasla yeterince tanımadığını düşünmektedir. Öğretmenlerin % 68'i, Fen Bilimleri öğretmenlerinin Türk-İslam bilginlerine Batı kökenli bilim insanlarına kıyasla derslerinde yer vermediğini düşünmektedir. Katılımcı öğretmenlerin % 89'u, öğrencilerin Fen Bilimleri derslerinde Türk-İslam bilginleri hakkında yeterince bilgi edinemediğini belirtmiştir. Uzman çalışma grubunun % 68'i, Fen Bilimleri öğretmenlerinin Türk-İslam bilginlerini Batı kökenli bilim insanlarına kıyasla yeterince tanımadığını düşünmektedir. Uzmanların % 72'si, Fen Bilimleri öğretmenlerinin Türk-İslam bilginlerine Batı kökenli bilim insanlarına kıyasla derslerinde yer vermediğini düşünmektedir. Katılımcı uzmanların % 76'sı, öğrencilerin Fen Bilimleri derslerinde Türk-İslam bilginleri hakkında yeterince bilgi edinemediğini belirtmiştir. Öğretmen çalışma grubuna göre, Fen Bilimleri derslerinde öğretilmesi uygun görülen başlıca Türk-İslam bilginleri; Ali Kuşçu, Akşemseddin, El-Birûnî, Farabî, Hezârfen Ahmet Çelebi, İbn-i Sînâ, Mimar Sinan, Ömer Hayyam, Pîrî Reis, Uluğ Bey'dir. Uzman çalışma grubuna göre ise, Fen Bilimleri derslerinde öğretilmesi uygun görülen başlıca Türk-İslam bilginleri; Ali Kuşçu, El-Birûnî, Farabî, Harizmî, Hezârfen Ahmet Çelebi, İbn-i Sînâ, Mimar Sinan, Ömer Hayyam, Pîrî Reis, Uluğ Bey'dir. Öğretmen görüşlerine göre, öğrencilerin Türk-İslam bilginlerini öğrenmesi uygun görülen sınıf düzeyleri 5. ve 7. sınıf seviyelerinde yoğunlaşmaktadır. Uzman görüşlerine göre ise, öğrencilerin Türk-İslam bilginlerini öğrenmesi uygun görülen sınıf düzeyleri 7. ve 8. sınıf seviyelerinde yoğunlaşmaktadır. Çalışma sonucunda, Türk-İslam bilginlerinin Fen Bilimleri öğretmenleri tarafından yeterince bilinmediği ve derslerinde Türk-İslam bilginlerine yeterince yer verilmediği tespit edilmiş ve bilim tarihine katkıda bulunmuş Türk-İslam bilginlerinin çalışmalarına dair bölümlerin öğretim programlarına ve ders kitaplarına eklenmesi, Fen Bilimleri ve Bilim Uygulamaları derslerinde Türk-İslam bilginlerinin çalışmalarının maket ve robotik düzenlerinin öğrenciler ile birlikte tasarlanması, farklı disiplinlerdeki öğretmenlerin bir araya gelerek bilim tarihi ile zenginleştirilmiş ders planları hazırlamaları, Türk-İslam bilginlerinin bilimsel çalışmalarının kitaplarda, eğitici videolarda vb. anlatılması gibi önerilerde bulunulmuştur. Anahtar sözcükler: Türk-İslam Bilginleri, bilim tarihi, bilimin doğası, fen eğitimi Danışman: Yrd. Doç. Dr. M. Bahadır AKTAN, Hacettepe Üniversitesi, İlköğretim Bölümü Anabilim Dalı, Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı