Türkiye sivrisinek faunası üzerine DNA barkodlama yöntemiyle moleküler analizler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FİLİZ GÜNAY
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SALİH BÜLENT ALTEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye, sivrisinek aracılığıyla bulaşan enfeksiyon hastalıkları için uygun çevresel koşullar içeren bir coğrafyada bulunmaktadır. Anadolu'da yayılış gösteren sivrisinek türlerinin kanıtlanmış ya da olası vektörler olmaları, bu organizmaların ayrıntılı bir şekilde araştırılmasını gerektirmektedir. Ancak sivrisinek taksonomisindeki belirsizlikler ve ülkemizdeki sivrisinek türleri ile ilgili bilginin yetersizliği, Türkiye faunasının moleküler yöntemler kullanılarak güncel bir revizyondan geçmesi gerektiğini göstermiştir. Bu tez çalışmasında, söz konusu bilgi eksikliklerinin giderilmesine katkıda bulunması amacıyla, hayvanlar alemi için evrensel DNA barkod gen bölgesi olarak kabul edilen mitokondri DNA'sı sitokrom oksidaz 1 (COI) gen bölgesi dizileri kullanılarak, Türkiye'de bulunan sivrisinek türlerinin listelenmesi amaçlanmıştır. Yapılan tez çalışması süresince 34 ilden örneklenmiş 6.318 birey morfolojik olarak teşhis edilmiş, bu örneklerden 1.015 adedinin mitokondrial COI gen bölgesinin dizi analizleri ile teşhisleri onaylanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda Türkiye'de bulunan sivrisinek tür listesinin 64 taksondan oluştuğu tespit edilmiştir. Tür statüsünde olmayan iki önemli takson; Anopheles hyrcanus var. pseudopictus ve Culex pipiens f. molestus'un ülkemizde geniş bir alanda yayılım gösterdiği anlaşılmıştır. Culiseta subochrea türünün şüpheli kaydı tespit edilmiş, bu örnek Cs. annulata benzeri tür olarak adlandırılmıştır. Culex europaeus türüne ait oldukları tahmin edilen, Neoculex altcinsine ait bir grup örneğin Cx. martinii türüne ait olabileceği ihtimali göz önünde bulundurularak, bu örnekler Cx. sp. 1 adı altında incelenmiştir. An. algeriensis ve An. maculipennis s.s. türlerine benzerlik gösteren iki grup örneğin ise taksonomik statüsüne açıklık getirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Yapılan tez çalışmasında, Türkiye'de ilk kez Aedes albopictus, Coquillettidia buxtoni, Cx. impudicus türleri ile An. hyrcanus var. pseudopictus'un bulunduğu kaydedilmiştir. Bu önemli bulgunun yanı sıra Ae. annulipes, Ae. leucomelas, Ae. pullatus, Ae. punctor, An. messeae, Cx. quinquefasciatus türlerinin ve Cx. pipiens f. molestus formunun varlığı moleküler teşhis yöntemiyle ilk kez kanıtlanmıştır. Türkiye sivrisinek faunasındaki tüm türler için DNA barkodlar ilk defa oluşturulmuş, bu türlerden Cq. buxtoni, Cx. hortensis, Cx. laticinctus ve Cx. perexiguus türlerinin barkodları ilk kez BOLD (Barcode of Life Database) veri bankasına yüklenmiştir. Bu tez çalışması sonucunda, üretilen geniş kapsamlı DNA barkod veri setinin, Türkiye'deki sivrisinek türleri üzerine yapılacak olan ileriki çalışmalar için faydalı olacağı düşünülmektedir.