A Sociological Perspective on the Digitalisation of the Translation Process: The Effects on the Occupational Status of Translators

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: BÜŞRA KURT UÇAR

Danışman: Sinem Bozkurt

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dijitalleşme tüm dünyada çeşitli değişikliklere sebep olmuştur ve olmaya da devam etmektedir. İstisnai olmayan çeviri sektörü ise çeviri ile ilgili dijital teknolojilerin piyasaya tanıtılması, geliştirilmesi ve yaygınlaşmasından önemli düzeyde etkilenmiştir. Değişen dijital ortamın, mesleki statüyü etkilediği kabul edilen pek çok parametreyi kökten ve geri döndürülemez bir şekilde etkilediği savunulmaktadır. Dijitalleşmenin bir meslek olarak çevirmenlik ile ilgili statü algılarını etkileyen ana (f)aktör olduğu ileri sürülmektedir. Bu doğrultuda, bu tezde ortaklaşa inşa edilmiş sosyoteknik ağda faaliyet gösteren sosyal ve teknik aktörler arasındaki etkileşimin Callon, Latour ve Law tarafından ortaya konan aktör-ağ kuramı (AAK) ışığında araştırılması amaçlanmaktadır. Çevirmenlerin mesleki ağlarında kendilerini nasıl konumlandırdıkları, aktörlerin birbirini nasıl dönüştürdüğü ve teknik aktörlerin sosyal düzene nasıl katıldığı Türkiye'deki serbest çevirmenler, kurum çevirmenleri ve ilgili işverenler, proje yöneticileri veya çeviri bürosu sahipleri ile yapılan anketler ve görüşmeler aracılığıyla ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Dijital çeviri teknolojilerinin tüm çevirmenlerin ağına dâhil olduğu ve dijitalleşmenin tüm statü parametrelerini belirli bir noktaya kadar etkileyen kritik bir (f)aktör olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca çevirmenler kendilerini ve dijital becerilerini zorunlu geçiş noktası olarak konumlandırabildiği sürece ağın stabilitesini koruyabileceği, bunun da daha yüksek bir statü algısına katkıda bulunabileceği sonucuna varılmıştır. Mesleki statünün dijitalleşmenin etkisiyle şekillenen bir kavram olarak anlaşılması; çevirmenler ve diğer aktörlerin farkındalığının artmasına katkıda bulunabilir, potansiyel ve bilfiil çalışan çevirmenlerin mesleki ağlarının stabilitesini sürdürmek için mesleki kimliklerini yeni bir çerçeveye oturtup yeni beceri setleri edinmelerine destek olabilir ve mütercim ve tercümanlık bölümlerinin değişen piyasaya uyum sağlamasına ve geleceğin çevirmenlerini bu alana yönlendirebilmesine yardımcı olabilir.