Farklı beden kütle indeksine sahip kadınlarda fiziksel aktivite, sedanter davranış ve besin tüketim durumunun dinlenim yağ oksidasyonu ile ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Spor Bilimleri Ve Teknolojisi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP ERGÜN
Danışman: Muhammed Mustafa Atakan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Metabolizmanın enerji substratlarının oksidasyonunu düzenleme yeteneği olarak tanımlanan metabolik esneklik, obezite durumunda bozulmakta ve kronik hastalıkların ortaya çıkmasında önemli rol oynadığı bilinmektedir. Obezitedeki artış eğilimi göz önüne alındığında, metabolik esneklikle ilişkili faktörleri anlamak kritik öneme sahiptir. Nitekim bu tür faktörlerin belirlenmesi ve metabolik esnekliğin artırılmasına yönelik müdahalelerin planlanması obezitenin önlenmesi açısından önemli faydalar sağlayacaktır. Bu doğrultuda, bu tez çalışmasının amacı, normal kilolu, fazla kilolu ve obez kadınlarda, fiziksel aktivite düzeylerinin, sedanter davranışların ve besin tüketim durumunun metabolik esnekliğin önemli bir parametresi olan dinlenim yağ oksidasyonu ile ilişkisini belirlemektir. Bu tez amaçla, 25-50 yaş aralığında 55 normal kilolu (beden kütle indeksi [BKİ]: 18,5-24,9 kg/m2), 30 fazla kilolu (BKİ: 25-29,9 kg/m2) ve 25 obez (BKİ: 30-34,9 kg/m2) olmak üzere toplam 110 kadın (yaş: 35,7 ± 7,5 yıl, boy: 161,8 ± 6,2 cm) çalışmaya dahil edilmiştir. Tüm katılımcıların öncelikle vücut kompozisyonu ölçümleri DXA cihazı ile ve dinlenim metabolik hız (DMH) ölçümleri ise nefesten nefese oksijen analizörü ile gerçekleştirilmiştir. DMH verisinden dinlenim yağ ve karbonhidrat (CHO) oksidasyonları Frayn (1983) formülü ile hesaplanmıştır. Ardından tüm katılımcıların 4 günlük besin tüketim kaydı ve 7 günlük akselerometre ile fiziksel aktivite kayıtları alınarak beslenme düzenleri, fiziksel aktivite düzeyleri ve sedanter davranışları değerlendirilmiştir. Verilerin normal dağılımları belirlendikten sonra, grupların incelenen değişkenler bakımından karşılaştırılması için tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız değişkenlerin dinlenim yağ oksidasyonu üzerine etkisi belirlemek amacıyla ise çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, normal kilolu kadınların dinlenim yağ oksidasyonu (1,84±0,57 mg/kg/dk) obez kadınlara (1,38±0,52 mg/kg/dk) göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksektir (p 0,05). Yapılan çoklu doğrusal regresyon analiz sonuçları, BKİ, viseral adipoz doku (g), günlük protein, karbonhidrat, yağ, diyet lifi, kolesterol alımı ile birlikte günlük orta-yüksek şiddetli fiziksel aktivite süresi ve sedanter evrelerin ortalama süresinin (dk/gün), yağ oksidasyonundaki değişimin %14.2'sini yordadığını göstermiştir (p=0,007; düzeltilmiş R2=0,142). BKİ sınıflandırmasına göre obez olma durumunun (β:-0,333; p=0,036) ve sedanter evrelerin ortalama süresinin (dk/gün) (β:-0,261; p=0,011) yağ oksidasyonunu anlamlı düzeyde yordadığı bulunmuştur. Ayrıca, obez kadınlarda orta-yüksek şiddetli fiziksel aktivite süresi ve sedanter evrelerin ortalama süresinin, yağ oksidasyonundaki değişimin %30'unu yordadığı belirlenmiştir (F=4,250; p=0,018; R2=0.389; düzeltilmiş R2=0,298). Nitekim, günlük sedanter evrelerin ortalama süresindeki 1 dakikalık artış, yağ oksidasyonunda 0,216 mg/kg/dk'lık bir azalmaya yol açmaktadır (p=0,022). Ancak, bu ilişki normal kilolu ve fazla kilolu bireylerde anlamlı değildir (p>0,05). Bu tez çalışmasının sonuçları, BKİ'nin 30 kg/m2 ve üzerinde olması ile sedanter geçirilen evrelerin ortalama süresindeki artışın, dinlenim yağ oksidasyonunu önemli düzeyde azalttığını ortaya koymaktadır. Özellikle obez bireylerde gün içerisinde sedanter geçirilen zamanların kısa süreli fiziksel aktiviteler ile kesintiye uğratılmasının, metabolik esnekliğin önemli bir göstergesi olan dinlenim yağ oksidasyonunu önemli ölçüde iyileştirebileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Metabolik esneklik, dinlenim yağ oksidasyonu, obezite, sedanter davranış, fiziksel inaktivite