Üstün yetenekli öğrencileri genel eğitim sınıfında destekleyecek sınıf öğretmeninin sahip olması gereken yeterlikler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Temel Eğitim A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İBRAHİM AKAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ALİ EKBER ŞAHİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı üstün yetenekli ilkokul öğrencilerini genel eğitim sınıfında destekleyecek olan sınıf öğretmenlerinin sahip olması gereken yeterlikleri ortaya çıkarmaktır. Bir karma yöntem araştırması olarak yürütülmüş olan bu araştırmanın deseni keşfedici sıralı desendir. Bu desende bir durum çalışması ve bir eylem araştırması süreçlerinde toplanmış olan verilerin içerik analizine tabi tutularak yeterliklerin belirlenmesi ve sonrasında da bu yeterliklere ilişkin olarak uzmanlar arasındaki görüş birliğinin üç turdan oluşan Delphi tekniği ile ortaya çıkarılması takip edilmiştir. Durum çalışması ve eylem araştırmaları birbirini takip eden farklı iki dönem içerisinde sınıfında üstün yetenekli öğrencisi olan beş sınıf öğretmeni, üstün yetenekli öğrenciler ve ebeveynleri ile okul yöneticileri ve okulda görevli diğer öğretmenlerin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Delphi tekniği ile yürütülmüş olan panelin katılımcıları ise sınıf eğitimi, özel eğitim, kaynaştırma, üstün yeteneklilerin eğitimi alanlarında bilimsel çalışmalar yapmakta olan on beş akademisyen ile örgün eğitim kurumlarında görev yapmakta olan yirmi bir sınıf öğretmeni olmak üzere toplam 36 panelistten oluşmuştur. Durum çalışması ve eylem araştırması süreçlerinde araştırmacı veri toplama aracı olarak yapılandırılmamış görüşmeler, doğrudan gözlem, odak grup görüşmeleri, ürün ve dokümanları kullanmıştır. Toplanmış olan veriler içerik ve betimsel analize tabi tutulmuştur. Kodlayıcılar arası güvenirlik katsayısı yüksek bir değer olan 0,78 olarak hesaplanmıştır. Delphi tekniği ile yürütülmüş olan panelde ise yeterliklerin yer aldığı ve panelistlerden yedili Likert derecelerine göre değerlendirme yapmalarının istendiği birbirini takip eden üç Delphi anketi kullanılmıştır. Delphi anketlerinin güvenirlikleri sırasıyla 0,97, 0,93 ve 0,94 değerlerini almıştır. Delphi anketleri aracılığıyla toplanan verilerin analizinde ortalama, standart sapma, ortanca, yüzde, çeyreklik, çeyreklikler arası fark ve bağıl değişkenlik katsayısı kullanılmıştır. Görüş birliği tanımında ortanca, çeyreklikler arası fark, yüzdelik ve bağıl değişkenlik katsayısı değerleri dikkate alınmıştır. Durum ve eylem araştırması süreçlerinde toplanmış olan yaklaşık 44 saat görüşme, 70 ders saati gözlem ile 311 adet doküman ya da ürün nitel analiz programına aktarılmış ve bir içerik analizine tabi tutulmuştur. İçerik analizi yapılırken alt kodlar, kodlar, alt kategoriler ve kategoriler hiyerarşisi takip edilmiş olup; kodlar yeterlik ifadelerine, alt kategoriler yeterlik alanlarına ve kategoriler ise aşamalara dönüştürülmüştür. Veriler kullanılarak gerçekleştirilmiş olan toplam kodlama sayısı 1223'tür. Veriler üzerinde yapılmış olan kodlamalardan türetilen alt kod, kod, alt kategori ve kategorilerin toplam sayısı 206'dır. İçerik analizi sonucunda dört aşama ve sekiz yeterlik alanı altında toplam 34 yeterlik ifadesi ortaya çıkarılmıştır. Bu yeterlik ifadeleri kullanılarak oluşturulmuş Delphi anketleri aracılığıyla yürütülmüş olan Delphi paneli sürecinde yeterlikler arasına bir yeterlik ifadesi daha eklenmiştir. Üç turda gerçekleştirilmiş olan Delphi paneli sonucunda bu 35 yeterliğe ilişkin uzmanlar arasında bir görüş birliğinin olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırmanın sonucunda üstün yetenekli ilkokul öğrencilerini genel eğitim sınıfında destekleyecek olan sınıf öğretmenlerinin sahip olması gereken yeterlikler; kaynaştırmaya giriş, kaynaştırma öncesi, kaynaştırma sırası ve kaynaştırma sonrası olmak üzere dört aşama ve alan özgü temeller, mesleki ilke ve prensipler, işbirliği ve destekler, önlemler ve düzenlemeler, kaynaştırmaya yönelik programlama ve planlama, kaynaştırma sınıfı yönetimi ve iklimi, kaynaştırma programını uygulama ve değerlendirme ve sürdürülebilirlik olmak üzere sekiz yeterlik alanı altında toplam 35 yeterlik olarak ortaya çıkarılmıştır. Bu yeterlikler, ileride üstün yetenekli öğrencilerin genel eğitim sınıfı ortamlarında ihtiyaç duydukları destekleri alabilmeleri adına üniversitelerin sınıf eğitimi programlarına, çok sayıda sınıf öğretmenini istihdam etmekte olan Milli Eğitim Bakanlığı'na, diğer ulusların eğitim bakanlıklarına ve sınıfındaki üstün yetenekli öğrencisini desteklemek isteyen sınıf öğretmenlerine yönelik bir kolaylaştırıcı rol üstlenebilir.