Ayanis kalesi'nde (Van) arkeobotanik çalışmalar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA SOLMAZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): EMEL OYBAK DÖNMEZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Van'ın 35 km kuzeyinde, Van Gölü'nün doğu kıyısında yer alan Ayanis Köyü yakınındaki, Urartu dönemine ait Ayanis Kalesi ve dış kent kazılarında ortaya çıkartılan arkeobotanik örnekler incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında ele geçirilen, Demir Çağı (M.Ö. 685?645)'na ait, çoğunluğu yangın etkisiyle kömürleşmiş olan bitki kısımları, arkeobotanik yönden değerlendirilmiş, bunların ölçümleri yapılmış ve fotoğrafları çekilerek arşivlenmeleri sağlanmıştır. Bunun yanında, arkeobotanik analizlerin sonuçlarına dayanarak, söz konusu dönemde, kalenin bulunduğu yerleşim yeri ve çevresindeki tarla tarımı etkinlikleri değerlendirilmiştir.Ayanis Kalesi'nde, detaylı olarak yapılan arkeobotanik analizler sonucunda ortaya çıkarılan buluntuların büyük bir kısmı, Hordeum vulgare L. (kabuklu arpa) ve iki tip darıya [Panicum miliaceum L. ve Setaria italica (L.) P. Beauvois] aittir. Bu tahıllara ait çok miktarda tane gün ışığına çıkarılmıştır. Ayrıca, darılara ait kavuzlar da bulunmuştur. Darı kalıntıları çoğunlukla kömürleşmiş durumdadır. Bazı kontekstlerde (buluntu yeri), sadece tanelerin kalmış olduğu tespit edilmiştir. Bu kontekstlerde yangının şiddeti, taneleri yüksek oranda etkileyerek, kavuzları ortadan kaldırmış ve taneleri de kömürleştirmiş olmalıdır. Bununla beraber, bazı kontekstlerde üst kısımdaki darı taneleri ve kavuzlarının kömürleştiği, altta yer alan kavuzların kömürleşmeden kaldığı, doğal görünümlerini koruyarak günümüze kadar ulaştıkları tespit edilmiştir.Çalışma alanında, ayrıca diğer tahıl ürünlerine ait kalıntılar da bulunmuştur. Triticum aestivum L. (ekmeklik buğday) tane ve başak parçaları ile Triticum dicoccum Schübl. (çatal siyezi buğdayı/karıklı buğday) ve Secale cereale L. (çavdar) taneleri gün ışığına çıkarılmıştır. Bazı kontekstlerde, saf ve çok ufak, parçalanmış tahıl tane parçaları bulunmuştur. Bunların, dövülmüş ya da işlenmiş (bulgur) tahıl ürünü oldukları düşünülmektedir. İçlerinde, tam kırılmamış ekmeklik buğday taneleri de kaydedilmiştir. Bütün bu bulgular, tarım etkinliklerinin esasen tahıllara dayalı olduğunu göstermektedir.Ayanis Kalesi'nde, ayrıca baharat bitkilerine ait olan kömürleşmiş meyveler de bulunmuştur. Bunların Coriandrum sativum L. (kişniş), Carum carvi L. (Frenk kimyonu) ve Petroselinum crispum (Mill.) Fuss (maydanoz) türlerine ait oldukları tespit edilmiştir.Tahıl depolarının içinde bazı yabani bitkilerin meyveleri ve tohumları da ortaya çıkarılmıştır. Bunlar şu şekilde sıralanabilirler: Adonis L. (kandamlası), Ajuga L. (mayasıl otu), Aizoon hispanicum L., Asteraceae (papatyagiller), Centaurea L. (peygamber çiçeği), Chenopodium L. (kazayağı), Euphorbia L. (sütleğen), Galium L. (yoğurt otu), Lithospermum tenuiflorum L. (taşkesen otu), Lolium L. (delice), Malva L. (ebegümeci), Peganum harmala L. (üzerlik), Polygonaceae (çobandeğneğigiller), Ranunculus arvensis L. (düğün çiçeği), cf. Ribes rubrum L. (Frenk üzümü), Silene L. (gıvışganotu), Teucrium L. (kısamahmut otu), Vaccaria Medik. ve ayrıca Trifolieae ile Vicieae tribuslarının yabani üyeleri. Bu bitkiler, genellikle, tarla ve otlak gibi açık alanları tercih etmektedirler. Bunlar, tahılların hasatı sırasında, ürüne karışmış olan meyveleri ve tohumları yansıtmaktadır.Buluntular arasında arkeoentomolojik kalıntılar da yer almaktadır. Ayanis Kalesi kabuklu arpa depolarında, Sitophilus granarius L. (buğday biti)'a ait kömürleşmiş, bütün halde ergin bireyler ve bazı vücut parçaları gün ışına çıkarılmıştır.