Processing of Turkish complex sentences with Wh-phrases

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İngiliz Dilbilimi A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: TAYLAN AKAL

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SAKİBE NALAN BÜYÜKKANTARCIOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, ne-öbeği bulunan Türkçe karmaşık tümcelerin işlemlenmesi göz-izleme yöntemiyle incelenmiştir. Türkçe'deki işlemleme stratejileri, altmış katılımcıya uygulanan ve iki aşamada gerçekleştirilen iki deneyle analiz edilmiştir. Veri toplama aracı sekiz koşuldan oluşmaktadır: iki farklı sözcük dizilişi (özne1 – ne – özne2 – nesne – yardımcı eylem – ana eylem; ve özne1 – özne2 – ne – nesne – yardımcı eylem – ana eylem), iki farklı yardımcı eylem (geçişli ve çiftgeçişli) ve katılımcıların anlamsal belirsizlik içeren tümcelerde iki farklı (soru ve düztümce) yorumlama yapmaları için iki farklı önyargı oluşturacak bağlam. 1. deney 'kim-E' ile uygulanırken, 2. deney 'ne zaman' ile uygulanmıştır. Çalışma, Türkçe işleyicinin uzun-mesafeli bağ barındıran tümceleri işlerken, 'garden-path' modeline uygun, öncül bir sözdizimsel analiz mi yaptığını, ya da Türkçe'nin baş-son yapısına bağlı olarak eylem tarafından sağlanan anlambilimsel ve sözdizimsel bilginin birlikte işlendiği ve yardımcı eylemin türü dolayısıyla etkilenen bir işlemleme mi yaptığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın bir diğer amacı da, bir ne-öbeğinin temel pozisyonuyla çalkalandığı pozisyon ve mantıksal formdaki pozisyonu arasındaki çizgisel ya da yapısal mesafenin işlemlemeye etkisini saptamaktır. Son olarak çalışma, ne-öbeğinin türünün ve bunun eylemle ilişkisinin işlemeye etkisini cevaplamaya çalışmaktadır. Türkçe işleyicinin tümcenin ilk okuması sırasında öncül bir sözdizimsel yapı oluşturmadığı fakat eylem kaynaklı bilgiyi paralel bir biçimde kullandığı bulunmuştur. Ayrıca, çizgisel mesafenin yapısal mesafeye üstün gelerek işlemleme sırasında ana belirleyici olduğu ve son olarak da ne-katılanının ne-belirtecimsisinden, geçişli yardımcı eyleme olan çizgisel yakınlık durumu dışında, daha kolay işlemlendiği gözlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Tümce işleme, Ne-öbekleri, Göz-izleme, Yertutucu-Boşluk Bağı, Anlam bulanıklığı.