Glukoz, fraktoz ve galaktozun radyasyon doz ölçümünde kullanılabilirliklerinin elektron spin rezonans (ESR) ile incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FULYA ÖZSAYIN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MUSTAFA POLAT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması kapsamında glukoz (GL), fraktoz (FR) ve galaktozun (GA) dozimetrik özellikleri, Elektron Spin Rezonans (ESR) tekniği kullanılarak ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Işınlama işleminden önce her üç örneğin de ESR spektrumunda herhangi bir sinyal gözlenmez iken, ışınlanmış örneklerin ESR spektrumlarının çok sayıda rezonans sinyalinden oluştuğu görülmüştür. Işınlanmış örnek spektrumlarındaki belirgin bazı rezonans sinyalleri isimlendirilmiş ve mikrodalga gücünün, modülasyon genliğinin, ışınlama dozunun, sıcaklığın ve depolama süresinin bu sinyallerin şiddetlerinde ne gibi değişimlere sebep oldukları araştırılmıştır.Örnekler düşük doz (5-100 Gy) ve orta doz (0.1-5 kGy) bölgeleri olmak üzere iki farklı doz değerinde ışınlanmıştır. Değişik modülasyon genliklerinde oluşturulan mikrodalga-doyum eğrilerinden, her üç örnek için de, mikrodalga gücünün ve modülasyon genliğinin sırasıyla 4 mW ve 10 G seçilmesi durumunda, sinyal şiddetlerinin yapay olarak arttırılabileceği ve böylece algılanabilir minimum doz değerinin 5 Gy' in de aşağılarına çekilebileceği görülmüştür.Düşük ve orta doz bölgelerinde farklı modülasyon genliklerinde oluşturulan doz-cevap eğrilerinin benzetişimleri yapılmış ve en iyi ikinci dereceden polinom şeklindeki bir fonksiyonla betimlenebileceği sonucuna varılmıştır. Rezonans sinyallerinin yeterince şiddetli olmaması nedeniyle, GA örneğinin düşük doz bölgesinde dozimetrik amaçlı kullanıma uygun olmadığına karar verilmiştir.Sıcaklığın sinyal şiddeti üzerine etkisi 130-380 K gibi geniş bir aralıkta incelenmiş ve GL örneğinde gözlenen rezonans sinyalleri I1 ve I2 ile FR örneğinde gözlenen I3 rezonans sinyalinin sıcaklığa karşı oldukça dirençli oldukları görülmüştür. GA örneğinde gözlenen tüm rezonans sinyallerinin yüksek sıcaklıklarda önemli ölçüde zayıfladığı görülmüş ve dozimetrik amaçlı kullanım durumunda yüksek sıcaklıklardan korunması gerektiği sonucuna varılmıştır.Oda sıcaklığında yaklaşık 90 gün boyunca belirli zaman aralıklarında kaydedilmiş ESR spektrumlarından rezonans sinyallerinin şiddetleri ölçülmüş ve zamanla nasıl değiştiklerine bakılmıştır. Işınlanmış GL örneğinde gözlenen rezonans sinyallerinin, GA ve FR örneklerinde gözlenen rezonans sinyallerine kıyasla oldukça kararlı oldukları görülmüştür. Yüksek sıcaklıklarda yapılan tavlama deneylerinde ise, beklendiği gibi sıcaklığın arttırılması ile rezonans sinyal şiddetlerindeki azalmaların da hızlandığı görülmüştür. Yapılan spektrum benzetişim çalışmaları sonucunda, ışınlanmış GL, FR ve GA örneklerinin ESR spektrumlarına dört farklı kökçenin kaynaklık ettiği görülmüş ve bu kökçelerin bağıl miktarları ve spektroskopik parametre değerleri belirlenmiştir.Bu tez çalışması kapsamında elde edilen deneysel sonuçlardan, GL örneğinin hem düşük hem de orta doz bölgesinde dozimetrik amaçlı kullanıma uygun olduğu sonucuna varılmıştır. FR örneğinin de aynı bölgelerde doz ölçümünde kullanılabileceği ancak, ölçümün ışınlamayı takip eden ilk birkaç gün içerisinde tamamlanması gerektiği düşünülmektedir. GA örneğinin ise, yalnızca orta bölgede dozimetrik malzeme olarak kullanılabileceği ancak, ışınlama işleminden sonra oda sıcaklığının üzerindeki sıcaklıklardan korunması gerektiği sonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimeler: ESR, Glukoz, Fraktoz, Galaktoz, Dozimetri.