Ergenlerde üst bilişlerin sosyal medya bağımlılığında rolü: Bir model testi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BULUT AKDOĞAN
Danışman: Özlem Haskan Avcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, ergenlerde depresyon, FoMO (Gelişmeleri Kaçırma Korkusu), can sıkıntısı ve benlik algılarının sosyal medya bağımlılığı ile ilişkisinde üst bilişlerin aracılık rolü incelenmiştir. Nicel araştırma yöntemiyle yürütülen bu çalışma iki aşamadan oluşmuştur; ilk aşamada, Ergen Sosyal Medya Kullanımıyla İlgili Üst Biliş Ölçeği (ESMKÜÖ) geliştirilmiş olup geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda McDonald's omega = .721 ve Cronbach's alpha = .706 olarak bulunmuştur. İkinci aşamada ise yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılarak ergenlerin depresyon, FoMO, can sıkıntısı ve benlik saygılarının sosyal medya bağımlılığı ilişkisinde üst bilişlerin aracılık etkisi test edilmiştir. Kayseri il merkezindeki ortaokul ve lise öğrencilerinden toplanan verilerde Kişisel Bilgi Formu, Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ), ESMKÜÖ, Ergenler İçin Benlik Algısı Ölçeği, Kutcher Ergen Depresyonu Ölçeği (KEDÖ), FoMO Ölçeği ve Kısa Can Sıkıntısı Ölçeği (KCSÖ) kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, can sıkıntısı puanının olumlu üst biliş aracılığıyla sosyal medya bağımlılığı üzerinde anlamlı dolaylı bir etkiye sahip olduğunu (.019, p = .006) ve olumlu üst bilişin bu ilişkide aracı rol oynadığını göstermiştir. Benzer şekilde, FoMO puanının da olumlu üst biliş aracılığıyla sosyal medya bağımlılığı üzerinde anlamlı dolaylı bir etkisi bulunmuştur (.031, p < .001), bu da olumlu üst bilişin FoMO ve sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkide de aracı bir rolü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Fakat olumsuz üst bilişin, FoMO ve sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkide aracı bir rolü gözlenmemiştir. Araştırma bulguları alan yazını çerçevesinde tartışılmış ve psikolojik danışmanlar, aileler, araştırmacılar ve uygulayıcılara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.