Dolganca Moğolca dil ilişkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HASAN GÜZEL
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): NURETTİN DEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk dilleri ile Moğol dilleri yüzyıllar boyunca sayısız dil ilişkisi kurmuştur. Bu ilişkiler zaman zaman azalsa da her zaman devam etmiştir. Türk dilleri ile Moğol dilleri arasındaki en önemli temas Kuzey ve Güney Sibirya sahasında olmuştur. Türk dillerinin kuzeydoğu grubuna giren Dolganca, Moğolca ile dilsel temas kurmuştur. 17. yüzyıl ortalarına kadar Moğolların baskılarına maruz kalan Dolganlar bu tarihten sonra baskılara dayanamayıp daha kuzey bölgelere göç etmişlerdir. Türk dili coğrafyasından izole bir şekilde varlığını sürdüren Dolganca Türkçenin eskicil öğeleri barındırmakla birlikte aynı zamanda birçok Moğolca ögeyi de korumaktadır. Bu çalışmada, Dolgancadaki Moğolca birimler Lars Johanson'un kod kopyalama modeli ile ele alınmıştır. Buna göre sosyal açıdan baskın olan Moğolcadan Dolgancaya birçok dilbilimsel birim kopyalanmıştır. Kopyalanan ögeler incelendiğinde Moğolcadan genellikle bağımsız biçimbirimlerin Dolgancaya kopyalandığı tespit edilmiştir. Bağımsız biçimbirimler arasında fiiller ve isimler önemli yer tutar. Bağımsız biçimbirimler yanında bağımlı biçimbirimler de kopyalanmıştır. Türk dillerindeki kompleks fiil çekim sistemi nedeniyle çekim birimlerinin kopyalanmadığı görülür. Fakat türetim birimlerinin bağımsız biçimbirimlerle Dolgancaya kopyalandığı görülmüştür. Bağımlı biçimbirimler Dolgancadaki uygun koda kopyalandığında biçimsel sesbilgisi çeşitlenmeleri ortaya çıkmıştır. Kod kopyalamada çekici ve çekici olmayan özellikler bulunmaktadır. Bu çalışmada bağımsız ve bağımlı morfolojik birimlerin kopyalanmasında çekici ve itici özelliklere değinilmiş, Türk ve Moğol dillerindeki tipolojik benzerliklerin kopyalamadaki etkileri üzerinde durulmuştur.