Meme Kanseri Tedavisinde Kontrollü İlaç Taşınım Sistemi Olarak Lipit Nanotüplerin Kullanım Potansiyelinin İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KİMYA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE NAZLI KARAKUŞCU

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Nihal Aydoğan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Meme kanseri, ölümle sonuçlanma açısından önde gelen kanser türleri arasındadır. Radyasyon ve cerrahi yöntemlerle birlikte kemoterapi en çok tercih edilen tedavi biçimlerinden olsa da kemoterapötikler organlarda ciddi hasara sebep olabilmektedirler. Bu nedenle, anti-kanser ajanları ile çalışmak çeşitli riskler bulundurmaktadır. Kanser tedavisindeki ana problemleri çözebilmek ve terapötik etkinliklerini arttırabilmek için, nanoteknoloji temeline dayanan ilaç taşıyıcı sistemler (İTS) geleneksel yöntemlere kıyasla umut vaad edici birer alternatif haline gelmişlerdir. Lipit nanotüpler (LNT) amfifilik monomerlerden oluşan ve bu monomerleri sayesinde sulu çözeltilerde kendiliğinden kümeleşme yöntemi ile oluşturulabilen açık uçlu, içi boş silindirik yapılı nanotaşıyıcılardır. LNT'ler biyouyumlu yüzeyleri ve ayarlanabilir boyutlara sahip tübüler geometrileri gibi çeşitli avantajlara sahiptir. Tüm bu karakteristik özellikleri LNT'leri tercih edilir adaylar haline getirmektedir. Model anti-kanser ajanı olarak seçilen mitoksantron (MTX) genellikle meme kanseri, prostat kanseri ve lösemi tedavilerinde kullanılan ve iyi bilinen sentetik bir antrasenediyon antibiyotiktir. Bu çalışmanın amacı meme kanseri tedavisi için tümör bölgesini aktif olarak hedefleyebilen bir İTS geliştirmektir. Ayrıca geliştirilen İTS'nin çoklu ilaç direncinin üstesinden gelmek ve ilaçların sinerjik sitotoksik aktivitesinden yararlanmak için kombine terapide kullanılması da amaçlanmaktadır. Bu amaçları sağlayabilmek adına, özel tasarlanmış yapılarının sağladığı ve anti-kanser ajanlarının taşınımında en sık tercih edilen uyarıcılardan olan pH'a duyarlı karakteristiği nedeniyle Aqua LNT'lerin nanotaşıyıcı olarak kullanılmasına karar verilmiştir. İkinci kısımda, Aqua LNT'lerin çoklu kemoterapötik taşınımında kullanım potansiyelini araştırmak için sisteme doksorubisin (DOX) eklenmiştir. MTX ve DOX, Aqua LNT'lere elektrostatik etkileşim ve π-π yığışma etkileşimleri ile yüklenmiştir. İlaç enkapsülasyonu ve salımı deneylerinde analizler UV-Vis spektrofotometresi ile gerçekleştirilmiştir. Aqua LNT'lerin fonksiyonelleştirilmesinde basit ve düşük maliyetli bir strateji olarak zıt yüklü fonksiyonel gruplar arasında elektrostatik etkileşim kurulmasına dayanan tabaka-tabaka-kaplama (TTK) yöntemi tercih edilmiştir. TTK yöntemi yalnızca ilk ve ani salımı azaltmakla kalmayıp tabakalar çeşitli liganlar ile zenginleştirilirse moleküler hedefleme stratejilerine de katkı sunmaktadır. Bu çalışmalarda, aljinat (ALG) ilk kaplama tabakası olarak kullanılmıştır. Ayrıca, folik asit (FA) meme kanseri hücre zarındaki reseptörlerin varlığı dolayısıyla hedefleyici ligand olarak seçilmiş ve kitosan (CHI) ile kimyasal olarak konjuge edildikten sonra Aqua LNT'lere uygulanmıştır. ALG veya FACHI tabakalarıyla kaplanan Aqua LNT'lerin karakterizasyonunda Atomik Kuvvet Mikroskobu ve zeta potansiyel ölçümlerinden yararlanılmıştır. Sonuç olarak, Aqua LNT'lere % 90 verimle MTX yüklenmesi başarılmış ve TTK sonrasında salım süresinin 168 saate ulaşması sağlanmıştır.