Günümüzde insancıl hukuk ve insan haklarının korunması sorunu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İnsan Hakları A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT BAŞER
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): CEMAL GÜZEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanlık tarihi kadar eski olan savaş, sürekli bir değişim ve gelişim göstermiştir. Bu gelişim ve değişime rağmen acımasız ve vahşi yapısı aynı kalmıştır. Bu vahşetin sonu ise insanlık için hep acı ve ızdırap olmuş, savaşa karışmayan masum insanların en temel hakları bile korunamaz hale gelmiştir. İnsanlığın bu soruna yakın zamanda bulduğu çözüm ise, savaşın icrasına bir takım kurallar getirerek, gereksiz acıların yaşanmasına engel olmak ve savaş durumunda dahi masum ve artık savaşamayacak halde olan insanların temel haklarını korumak olmuştur. Bugün insancıl hukuk olarak adlandırılan bu kurallar, Cenevre Sözleşmeleri ve buna ek olarak hazırlanan Protokoller ile kodifiye edilerek uluslararası düzeyde genel kabul görmüştür.Bu çalışma, var olan insancıl hukuka rağmen yakın dönemde yaşanan savaş veya silahlı çatışmalarda insan haklarının neden hala korunamadığı sorusuna yanıt arayarak, bu sorunun nedenlerini ve çözümlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda öncelikle, konu ile ilgili temel kavramlar, insancıl hukukun tarihsel gelişimi ile insan hakları ve insancıl hukuk arasındaki ilişki ortaya konmuş, insancıl hukukun insan hakları bağlamında ne kadar koruma sağladığı incelenmiştir. Ardından tezin amacı olan günümüzde yaşanan savaş veya silahlı çatışmalarda insancıl hukuka rağmen insan haklarının neden korunamadığı sorunu irdelenmiştir. Bu bağlamda günümüzde savaşın değişen yapısı ortaya konarak Somali, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Sri-Lanka, Afganistan ve Irak örnekleri ile savaş veya silahlı çatışma durumunda insan hakları ihlallerine ilişkin somut örnekler sunulmuştur. Bu sorunun diğer bir nedeni olan insancıl hukukun ihlalleri durumunda işlemesi gereken mekanizmalar ile bu mekanizmaların işlevselliği irdelenmiştir. Bunlara ilave olarak insancıl hukuka uyulması konusunda görev üstlenen uluslararası kurum ve yapıların işlevselliği tartışılmıştır. Son olarak insancıl hukukun uygulanması konusunda, güçlü ve güçsüz devletlerden kaynaklanan sorunların nedeni ortaya konmuştur.Sonuçta, günümüzde insancıl hukukun amacı olan insan haklarının korunması sorununun, siyasi ve etik bir sorun olduğu gösterilmiştir. Sorunun siyasi çözümü için Birleşmiş Milletler ile Uluslararası Ceza Mahkemesi yapısında bir düzenleme yapılması önerilmiş, ayrıca Birleşmiş Milletler Şartı'nın 46. maddesinin işlevsel hale getirilmesi ile çözüme katkı sunulabileceği ortaya konmuştur. Sorunun etik boyutu ile ilgili olarak da, insan hakları temelli insancıl hukuk eğitiminin başta devletlerin ordu mensupları olmak üzere tüm vatandaşlarına da verilmesinin önemi ortaya konmuştur.