CAMİ YAPILARININ ALGISAL DEĞERLENDİRMELERİNDE KÜLTÜRLERARASI FARKLILIKLARIN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, İç Mimarlık / Çevre Tasarımı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TÜRKAN SULTAN YAŞAR ISMAIL
Danışman: Ayşen Özkan
Özet:Bu tez çalışması, farklı kültürlere sahip ve farklı coğrafyada yaşamakta olan kullanıcıların günümüz cami tasarımlarının algılanmasında beğeni, karmaşıklık, etkileyicilik ve aşinalık bilişsel değerlendirmeleri üzerinden oluşturduğu etkilerine odaklanmış olup; farklı stillere sahip camilerin ana ibadet alanı olan harim mekânı örnekleri üzerinden kültürlerarası perspektifte tercihlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, araştırma evreni olarak Malezya ve Türkiye'de yaşamakta olan halk grupları araştırma kapsamına alınmıştır. Araştırma ortamı olarak yine Malezya ve Türkiye'de bulunan ve 2000 yılı sonrası inşa edilmiş camiler değerlendirilmiştir. Anket çalışmasının oluşturulabilmesi amacıyla öncelikle Malezya'dan on ve Türkiye'den dokuz olmak üzere alanında uzman toplam 19 öğretim üyesi tarafından çalışma kapsamına alınabilecek camilerin belirlenmesi ve bu camileri ifade eden stilleri ile gruplandırılması sağlanmıştır. Uzman grup tarafından Malezya'dan sekiz, Türkiye'den sekiz adet olmak üzere toplam 16 adet cami modern, geleneksel ve karma başlıkları altında gruplandırılarak çalışmaya dahil edilmiştir. Tez çalışması kapsamında, Malezya'dan 391, Türkiye'den 405 katılımcı olmak üzere toplamda 796 katılımcıdan kendilerine gösterilen 16 adet cami görselini, Beğeni başlığı altında beğendim/beğenmedim, huzur verici/rahatsız edici ve ziyaret etmek isterim/istemem; Karmaşıklık başlığı altında sade/karmaşık; Etkileyicilik başlığı altında etkileyici/sıradan ve Aşinalık başlığı altında tanıdık/yabancı sıfat çiftleri üzerinden değerlendirmeleri istenmiştir. Elde edilen veriler, IBM SPSS Statistics 26.0 programı yardımı ile analiz edilmiş olup; kültürlerarası perspektifte ve ayrıca kültürlerin kendi içinde karşılaştırmalı analiz yöntemleri ile çözümlenmiş ve iki kültür arasında algısal değerlendirmelerde bir kısmı benzer olmak üzere farklılıklar tespit edilmiştir. Bulgular değerlendirildiğinde, Malezyalı ve Türk katılımcıların genel olarak geleneksel stilde tasarlanan camilere yönelik beğeni, aşinalık ve etkileyicilik değerlendirmelerinde daha olumlu bir yaklaşım gösterdiklerini; ancak karma ve modern camilere göre daha karmaşık algıladıklarını göstermiştir. Buna ek olarak, Malezyalı katılımcıların tüm cami tasarımlarına Türk katılımcılara göre daha olumlu yaklaştığı görülmüştür. Bununla birlikte, erkek katılımcıların modern stilde tasarlanmış camileri daha olumlu değerlendirmelerine karşın, kadın ve erkek katılımcıların geleneksel ve karma stilde tasarlanmış camileri benzer doğrultuda değerlendirdikleri; genç katılımcıların ise iki ülkede de orta yaş ve yaşlı katılımcılara göre cami tasarımlarına daha olumlu yaklaştığı görülmüştür. Sonuç olarak, gelecekte tasarlanacak camilerde söz sahibi olan karar mercilerinin, yerel kültür ve değerleri dikkate almasının ve mimari çözümlerin kullanıcı odaklı geliştirilmesinin faydalı olduğu önerilmektedir.