Türkiye'deki Cichorium L. (Asteraceae) türlerinin sistematiği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİLAY ŞEN
Danışman: Aslı Koca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Cichorium L. (Asteraceae) cinsi, dünyada yedi türle yayılış göstermektedir. Bunlardan C. intybus L., C. spinosum L., C. pumilum Jacq., C. glandulosum Boiss. & A.Huet türleri ülkemizde doğal olarak yetişmektedir. C. endivia L. ise İstanbul'dan yetiştirme olarak kaydedilmiştir. Literatürdeki bazı araştırmalarda Cichorium türlerine ait ITS 1, 5.8S rRNA, ITS 2 ve trnL-trnF markırlarının DNA dizisi birçok popülasyon ile, psbA-trnH, ndhF, rbcL, matK markırlarının DNA dizileri ise 1-3 popülasyon ile çalışılmış ancak hesaplanan soyağaçlarında türlere ait popülasyonların monofiletik soylarda yer almadığı görülmüştür. Bu araştırmada, Türkiye'de doğal yayılış gösteren Cichorium türlerinin, ribozomal ITS 1, 5.8S rRNA ve ITS2 genler arası bölge ile birlikte kloroplasttaki trnL, trnL-trnF, psbA-trnH, rpl32, rpl16, matK, ndhF, rpoC1, rbcL, rps16, trnK, trnQ markırlarının DNA dizileri elde edilmiştir. Elde edilen bu multilokular veri seti ile hem 'maximum olasılık' ve hem de 'Bayesian' yaklaşımlarla hesaplanan soyağaçları sonucunda türlerin evrimsel akrabalıkları ortaya koyulmuştur. Ayrıca, bu türlerin ayrıntılı makro ve mikro-morfolojik incelemeleri yapılmıştır. Türlerin filogenetik pozisyonları ile morfolojik özellikleri karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır. Elde edilen morfolojik veri fenetik olarak da analiz edilerek temel koordinatlar grafiği verilmiştir. Cichorium cinsinin monofiletik olduğu ortaya konmuştur. C. intybus ile C. spinosum türlerinin ve C. pumilum ile C. endivia türlerinin yakın akraba olduğu ortaya çıkmıştır. ITS ve birleştirilmiş kloroplast veri setleri ile yapılan filogenetik analizlerde benzemeyen topolojilere sahip ağaçlar elde edilmiştir. Bu durum iki organelin farklı evrimsel hikayelere sahip olduğu şeklinde yorumlanmıştır. C. glandulosum moleküler olarak ilk defa çalışılmıştır. Cins içindeki yeri ilk defa ortaya konmuştur. Literatürde birçok kaynakta C. pumilum'un sinonimi olarak kabul edilen C. glandulosum'un gerçek bir tür olduğu hem ribozomal hem de kloroplast veri seti bakımından filogenetik olarak desteklenmektedir. C. glandulosum'un ülkemize endemik bir tür olduğu ortaya çıkmıştır. Literatür taramasında lektotipifikasyonunun yapılmadığı görülmüş ve Kotschy'nin Diyarbakır toplaması olan örneği lektotip olarak belirlenmiştir. Bu analizlerdeki politomik topoloji ile ITS veri setlerinin C. intybus-C. spinosum ile C. pumilum-C. endivia komplekslerini birbirinden ayırmada çok başarılı olmadığı, kloroplast veri setlerinin ise C. intybus-C. spinosum kompleksini birbirinden ayıramazken C. pumilum-C. endivia kompleksini birbirinden ayırmada başarılı olduğu görülmektedir.