Türkiye–İran arasında ekonomik bütünleşmenin olası etkileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NASSER NASIRI

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): DERYA GÜLER AYDIN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı, Türkiye ile İran arasında bir Gümrük Birliği kurulmasının muhtemel sonuçlarını, kısmı denge analizi kullanarak ex-ante yaklaşımla incelemektir. Bu çerçevede statik bir model yardımıyla, gümrüğe tabi malların tarife azalmalarının etkisinin İran'ın ithalatı üzerinde yaratacağı değişmeler tahmin edilmiştir. Bu analizde ithalattaki değişimin toplumsal refah üzerindeki etkileri (refah artışı veya azalışı) yorumlanmış ve böylece 2014 yılı itibariyle iki ülke arasında bir GB veya onun diğer alternatifi olan STB kurulmasının rasyonel ve mantıklı olup olmadığına dair öngörülerde bulunulmuştur. Çalışmada, İran ve Türkiye arasında gümrük birliği teorisi incelenirken öncelikle, Türkiye ve İran ilişkilerinin tarihçesine değinilmiş, ardından statik model uygulaması çerçevesinde 6 basamaklı harmonize mal kodlama sistemi (HS-2007) ile İran'ın ithalat verilerinden faydalanılarak seçilen mal gruplarına ait fiyat ve gelir esneklikleri, ARDL modeli çerçevesinde hesaplanmıştır. Daha sonra Karemera – Koo (1994) ve Baldwin ve Murray (1977) modelleri kullanılarak GB ve STB'nin ticaret yaratıcı (TY), ticaret saptırıcı (TS) ve ticaret gelişme (TG) etkileri hem Türkiye hem de üçüncü ülkeler (İran'ın beş önemli ticari ortağı AB, NAFTA, ASEAN, ECO ve GCC blokları) için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Çalışmada tahmin edilen modelin sonuçları, her iki bütünleşme seçeneğinin, 2014 yılında refah artırıcı olduğunu göstermiştir. İlaveten, İran'ın tüketicisinin refahı açısından GB ile STB kıyaslandığında, bu iki bütünleşme biçiminde kayda değer bir farka rastlanmamıştır ve sonuçta GB'nin uygulamasının daha rasyonel olduğunu söylemek mümkündür. Toplumsal refah artışı dikkate alındığında, İran'ın ithalatındaki tüm vergileri sıfırlamasının ve uluslararası liberal iktisat teorisinin önerdiği gibi bir serbest ticaret rejimi uygulamasının kısa zamanda mümkün olmadığını ve bu bağlamda, GB uygulamasının İran için ''ikinci en iyi'' durumunu yansıttığını ileri sürmek mümkündür. Anahtar Sözcükler: Ekonomik Bütünleşme, Gümrük Birliği, Serbest Ticaret Bölgesi, Kısmı Denge Analizi.