Hasandağı stratovolkanı'nın (Aksaray, Türkiye) hidrotermal aktivitesinin uzaktan algılama ve jeofiziksel yöntemlerle incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANER DİKER
Danışman: İnan Ulusoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hasandağı, Orta Anadolu'da bulunan Büyük Hasandağı (3268 m) ve Küçük Hasandağı'dan (3060 m) oluşan çift zirveye sahip en büyük volkanik merkezlerden biridir. Volkanik koni, kendisini çevreleyen basenden 2250 metre kadar yükselmektedir. Meso-volkan olarak belirtilen kaldera yapısının kalıntıları halen gözlenmekte ve bu kalderanın büyük bir kısmı Neo-volkandan çıkan blok ve kül akıntıları, lav akıntıları ve yamaç molozları (debris avalanches) ile örtülmüştür. Holosen'de meydana gelen en son patlayıcı püskürmesi sonrasında efüzif faaliyetleri de kaydedilmiştir. Hasandağı zirvesi, batı yamacında, 3000-3100 metre yükseklik arasında birden fazla fümerol çıkışları ve hidrotermal olarak altere olmuş kayaçlar tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında Hasandağı'na ait hidrotermal faaliyetin ortaya çıkarılması ve volkanın aktivitesi hakkında bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. Hasandağı'nda hidrotermal akışkan dolaşımının tam olarak ortaya çıkarılması için Doğal-Potansiyel (DP), yüzey sıcaklığı (YS) ve CO2 gazı ölçümleri yapılmıştır. Bununla birlikte hidrotermal akışkanın karakterini ve oluşan alterasyon minerallerinin belirlenmesi amacıyla kayaç örnekleri alınmıştır. Toplanan örneklere FT-IR, XRD ve SEM-EDS analizleri yapılmıştır. Uzaktan algılama çalışmalarıyla yüzey sıcaklığı anomalilerinin incelenmesi ve jeokimyasal/mineralojik analizlerin korelasyonuyla hidrotermal alterasyonun yoğun olduğu alanların haritalaması yapılmıştır. Yüzey sıcaklığı anomalilerini tespit edebilmek için ASTER gece termal kızılötesi uydusu (TIR) ve MODIS gece yeryüzü sıcaklığı görüntüleri kullanılmıştır. Zirve boyunca 9 radyal profil ve volkanın tabanını çevreleyen geniş bir çerçeve profilden oluşan toplam 154 km uzunluğunda DP ve YS ölçümleri yapılmıştır. Aktif volkanlarda tipik olarak gözüken "W" şeklindeki Doğal-Potansiyel deseni Hasandağı'nda da gözlenmiş ve maksimum potansiyel fark 3.8 V olarak ölçülmüştür. Ce-gradyan haritası oluşturulmuş, volkan üzerindeki hidrojeolojik ve hidrotermal bölgelerin ayrımı ve hidrojeolojik bölgede yer alan yarı-gömülü meso-kaldera yapısal olarak gözlenmiştir. En yüksek buhar sıcaklığı ve CO2 gaz değerleri fümerol bacalarında 71,4°C ve >100.000 ppm olarak ölçülmüştür. Bu alanda bulunan en yoğun hidrotermal alterasyon mineralleri halloysit, alunit ve opal-AN olarak tespit edilmiştir. Alterasyon minerallerinin haritalanması amacıyla ASTER ve Sentinel-2B görüntülerinde bant oranları kullanılarak abartılmış türev görüntüler üretilmiştir. Uzaktan algılama çalışmaları kapsamında farklı teknikler kullanılarak yapılan yüzey sıcaklığı analizlerinde anomalilerin varlığı tespit edilmiştir. Dünya'da ilk kez iki zirveli bir stratovolkan sistemde her iki zirveyi de kapsayan bir Doğal-Potansiyel ölçümü yapılmış ve volkanın hidrotermal olarak aktif olduğu bölgeler jeofiziksel olarak belgelenmiştir. Bununla birlikte yapısal unsurların analiziyle de Hasandağı üzerindeki etkin fay sistemleri ile ilgili yeni bilgiler ortaya konmuştur. Hasandağı volkanının hidrotermal aktivitesinin gözlenmesi ve kayıt altına alınması volkanik riskin belirlenmesine ve yönetimine olanak sağlayacaktır.