Kırka (Eskişehir) Bor İşletmesi'nin toprak ve sular üzerindeki çevresel etkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET TANJU BAŞARAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): DİLEK TÜRER, CANDAN GÖKÇEOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bor, endüstrideki yaygın kullanım alanı ile kıymetli bir doğal kaynaktır. Yeryüzündeki bor yataklarının önemli bir bölümü Türkiye'nin batısındaki Neojen Havzalarında bulunmaktadır. Mevcut bor işletmelerinde üretilen ürünlerden elde edilen gelir ile ülke kalkınmasına fayda sağlanmaktadır. Bor madeninin işlendiği tesislerin olası çevresel etkileri çok sayıda araştırmaya konu olmuştur. Bu çalışmada Eskişehir ili sınırları içindeki Etimaden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından işletilmekte olan Kırka Bor İşletmesi'nin çevre, toprak ve sular üzerindeki olası olumsuz etkileri araştırılmıştır. Çalışma kapsamında; 2012 yılında 30 noktada yüzeyden ve 40-50 cm derinlikten toprak ile 10 noktada da yüzey ve yeraltı su örneklemesi yapılmıştır. Su örneklerinde yüksek performanslı iyon kromatografi yöntemi ile majör iyon ve ICP-MS yöntemi ile bor analizini de kapsayan ağır metal analizleri yapılmıştır. Toprak örneklerinin genel karakterizasyonu açısından XRD, pH, organik madde, katyon takas kapasitesi ve tane boyu dağılım özellikleri belirlenmiştir. Toprakta bor yükü, asit ve sıcak suda çözünme yöntemi ile ayrı ayrı belirlenmiştir. Toprak örneklerinde bor analizleri spektrofotometrik karmin ve ICP-MS yöntemleri ile ayrı ayrı yapılmış ve sonuçları tartışılmıştır. Çalışma alanında yapılan gözlemlerle işletme çevresinde toprak ve su ortamlarında bölgenin jeolojik yapısı nedeni ile ulusal ve uluslararası organizasyonlar tarafından tanımlanmış çevresel limit değerlerin üzerinde bor ve arsenik derişimlerinin varlığı belirlenmiştir. Zaten jeolojik olarak bölgede var olan bor ve arseniğin limit değerleri aşan derişimleri özellikle işletmenin güney-güney doğu bölümlerindeki madencilik faaliyetlerinden kaynaklanmaktadır. Çalışma alanı ve çevresinde yapılmış önceki çalışmalarda üretilen gözlemler derlenmiş ve işletmenin olası çevresel etkilerinin tarihsel gelişimi ortaya konmaya çalışılmıştır. Ancak; çözeltiye alma ve analiz tekniği gibi analitik yöntem farklılıklarından kaynaklanan uyumsuzluklar nedeniyle tarihsel verilerin sağlıklı bir biçimde değerlendirilmesi mümkün olmamıştır. Çalışma sonucunda elde edilen bilgilere istinaden işletme çevresinde gelecekte kullanılacak çevresel gözlem noktalarının önceden belirlenmesi ve her zaman aynı noktalarda gözlem yapılması, bor ve arsenik gibi işletme ile ilişkili element analizlerinde uluslararası standartlarda önerilen ICP-MS yöntemi kullanılması,toprak örneklerinde tutulmuş elementlerin çözeltiye alınmasında sıcak suda çözünebilir bor yönteminin uygulanması ve gelecekteki izleme faaliyetlerinde borun yanı sıra kanserojen etkileri kanıtlanmış arsenik içeriklerinin de izlenmesi önerilmektedir.