Anadolu'daki başlıca karasal biyomlarda iklim değişikliği, yangın ve otlatmanın vejetasyon dinamikleri üzerine etkisinin modellenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ANIL BAHAR
Danışman: ÇAĞATAY TAVŞANOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, Anadolu'nun üç farklı karasal biyomundaki (İç Anadolu bozkırı, Akdeniz orman ve çalılıkları, Karadeniz ılıman karışık ormanları) uzun dönemli vejetasyon dinamikleri, FATELAND modeli kullanılarak incelenmiştir. Araştırmanın amacı farklı iklim değişikliği senaryoları ve müdahale rejimlerinin (otlatma ve yangın) bu biyomlardaki vejetasyon yapısı ve bitki fonksiyonel grupları üzerindeki etkilerini araştırmakrır. Bu kapsamda, her biyoma özgü bitki fonksiyonel grupları, fonksiyonel karakter yaklaşımıyla tanımlanmıştır. İç Anadolu bozkır biyomunda farklı yoğunluktaki otlatma rejimlerinin vejetasyon yapısı ve fonksiyonel grupların 50 yıllık dinamikleri simüle edilmiştir. Akdeniz orman ve çalılıkları biyomunda farklı iklim değişikliği ve yangın sıklığı senaryolarının uzun vadeli (120 yıllık) etkileri araştırılmıştır. Karadeniz ılıman karışık orman biyomlarında da mevcut karışık orman dinamikleri ve tepe yangınlarının vejetasyon dinamikleri üzerindeki etkileri 120 yıllık simülasyonlarla analiz edilmiştir. İç Anadolu bozkır biyomunda orta yoğunlukta otlatmanın vejetasyonun stabilitesini ve fonksiyonel çeşitliliğini koruduğu; aşırı otlatmanın varlığı ve otlatmanın yokluğunun ise vejetasyonda uzun vadeli durum değişikliklerine yol açtığı saptanmıştır. Aşırı otlatma, dikenli ve dikensiz yarıçalılar ile çok yıllık geniş yapraklı otsu bitkilerin kaybına neden olmuş; çok yıllık buğdaygiller ve tek yıllıklar baskın hale gelmiştir. Akdeniz orman ve çalılıkları biyomunda 2. iklim değişikliği senaryosunda Quercus ve Pinus fonksiyonel gruplarının rekabet dinamiklerinin Pinus lehine güçlendiği sonucuyla karşılaşılmıştır. Yangın sonrası toparlanma yeteneği yüksek olan Erica ve Cistus gibi fonksiyonel grupların, artan kuraklık koşullarında bolluklarını artırdığı tespit edilmiştir. Karadeniz ılıman karışık orman biyomlarında tepe yangınları sonrasında geniş yapraklı ağaçların hızlı bir toparlanma göstererek baskın hale geldiği, iğne yapraklı ağaçların ise bolluklarının azaldığı gözlemlenmiştir. Bu çalışma, Anadolu'nun karasal biyomlarındaki vejetasyon dinamikleri üzerinde farklı iklim değişikliği senaryoları ve müdahale rejimlerinin etkilerini vejetasyon modellemesi yaklaşımıyla araştırmıştır. Bulgular, ekosistem yönetimi ve koruma stratejilerinin geliştirilmesine yönelik önemli bilgiler sağlamaktadır. Özellikle, iklim değişikliği ve ekolojik müdahalelerinin vejetasyon üzerindeki potansiyel etkilerini anlamak ve bu etkileri azaltmak için stratejiler geliştirmek adına önemli sorular sorulmuş ve yanıtlar bulunmuştur.