Doğu pontidler (Trabzon, Bayburt, Erzurum ve Artvin) orta jura ve üst kretase volkano-sedimanter istiflerinin radyolarya taksonomisi, biyostratigrafisi ve çökel ortamları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAVVA SOYCAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): UĞUR KAĞAN TEKİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Doğu Pontidler'de (KD Anadolu) Trabzon, Artvin, Bayburt ve Erzurum civarında Orta Jura ve Geç Kretase dönemlerinde volkano-tortul birimlerde bulunan radyolarya faunalarının biyostratigrafisi ve sistematiği ortaya konulmuştur. Çalışma kapsamında ölçülen stratigrafik kesitlerden elde edilen Geç Kretase yaşlı radyolarya faunaları ile planktonik foraminifer faunalarının biyokronolojik karşılaştırması yapılmıştır. Orta Jura ve Geç Kretase yaşlı volkano-tortul birimlerin litolojik özellikleri ve oluşum zamanları ile ilgili ayrıntılı veriler ortaya konulmuştur. Bunun yanında, çalışma kapsamında bulunan kaya birimlerinin çökelme ortamları da belirlenmiştir. Orta Jura döneminde, Artvin civarında Berta formasyonuna ait Hızarlı, Madenler ve Çoruh ölçülü stratigrafik kesitlerindeki çamurtaşları ve çörtlerden geç Bajosiyen yaşı; Kırgülü formasyonuna ait Hars ölçülü stratigrafik kesitindeki çamurtaşları ve çörtlerden engeç Bajosiyen–orta Batoniyen yaşı; Bayburt civarındaki Kelkit formasyonuna ait Gökçedere, Kop-1 ve Kop-2 ölçülü kesitlerinde bulunan tüflerden geç Bajosiyen yaşı radyolarya faunalarına bağlı olarak elde edilmiştir. Orta Jura'da radyolarya faunalarından 74 adet cins ve 189 adet tür tanımlanmıştır. Bu taksonlar içerisinde 3 adet yeni cins (Bayburtum, Harsella, Paraminutusolla) ve 12 adet cinse ait olan toplam 34 adet radyolarya yeni türü tanımlanmıştır. Bu radyolarya faunalarına ait B.T.Z. 4 (geç Bajosiyen) ve B.T.Z. 5-6 (engeç Bajosiyen–orta Batoniyen) Birleşik Topluluk Zonları belirlenmiştir. Bu çalışmada elde edilen paleontolojik ve petrografik verilere göre, Doğu Pontidler'in kuzeydoğusunda volkano-tortul birimler geç Bajosiyen ve engeç Bajosiyen–orta Batoniyen zaman aralıklarında zaman zaman volkanizmanın etkin olduğu denizel ortamda çökelmişlerdir. Doğu Pontidler'de Artvin ve Bayburt civarında, Orta Pontidler'de, Batı Sakarya Zonu'nda ve Transafkaslarda bulunan Orta Jura yaşlı volkano-tortul birimler arasında litolojik ve stratigrafik farklılıklar olmasına rağmen, bu birimler volkanizmanın niteliği ve oluşum mekanizması bakımından benzerlikler göstermektedirler. Geç Kretase döneminde, Trabzon civarındaki Çağlayan formasyonu'na ait Küçükdere-1 ve Küçükdere-2 ölçülü stratigrafik kesitlerinin içerdiği biyoklastik vaketaşları ve istiftaşlarından geç Koniyasiyen–Santoniyen ve geç Santoniyen; Artvin civarındaki Çayırbağ formasyonuna ait Koyuncular kesitinde bulunan çörtlerden erken Kampaniyen; Erzurum civarındaki Aksu formasyonuna ait Aksu kesitinin içerdiği biyoklastik vaketaşlarından erken Kampaniyen yaş verileri radyolarya ve planktonik foraminifer faunalarına bağlı olarak elde edilmiştir. Geç Kretase döneminde radyolarya faunalarından 31 adet cins ve 61 adet tür ve planktonik foraminifer faunalarından 14 adet cins ve 49 adet tür tanımlanmıştır. Bununla birlikte, radyolarya faunalarına ait Alievium gallowayi Zonu ile planktonik foraminifer faunalarına ait Dicarinella asymetrica ve Globotruncanita elevata Zonları tanımlanmıştır. Bu çalışmaya göre, Çağlayan formasyonunda geç Koniyasiyen–geç Santoniyen zaman aralığında ve Aksu formasyonunda erken Kampaniyen'de biyoklastik vaketaşları ve istiftaşları yamaç eteği veya derin deniz ortamında çökelmişlerdir. Bunun yanında, erken Kampaniyen'de Aksu formasyonunun biyo-litoklastik istiftaşlarının çökelme ortamı yamaç, yamaç eteği veya derin deniz ortamıdır. Erken Kampaniyen'de çörtlü seviyeler içeren Çayırbağ formasyonuna ait kaya birimleri açık denizel ortamda çökelmişlerdir. İncelenen kesitlerde, Çağlayan formasyonunda bulunan geç Koniyasiyen–geç Santoniyen yaşlı bazalt ve bazaltik piroklastikler ile Çayırbağ formasyonunda bulunan erken Kampaniyen yaşlı asidik piroklastik kayaçlar Doğu Pontidler'in kuzey kesimlerinde bimodal volkanizmanın varlığını ortaya koymaktadır. Doğu Pontidler'in güneydoğusunda ise Aksu formasyonunda erken Kampaniyen yaşlı volkanik katkı içermeyen birimlerin varlığı tespit edilmiştir. Bölgesel olarak, yapılan bazı çalışmalar da gözönünde bulundurulduğuda, Doğu Pontidler'de Trabzon, Artvin ve Erzurum civarında, Orta Pontidler'de, Batı Sakarya Zonu'nda, İstanbul Zonu'nun doğu kesimlerinde (Zonguldak Baseni) ve Transfkaslarda bulunan Geç Kretase yaşlı birimler arasında litolojik ve stratigrafik farklılıklar olmasına rağmen, bu birimlerin volkanizmanın niteliği ve oluşum mekanizması bakımından benzerlikler gösterdiği söylenebilir.