18. Yüzyılda Vidin şehrinin sosyo-ekonomik panoraması (1790-1808)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAGEHAN ÜSTÜNDAĞ ÖZDEMİR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): YUNUS KOÇ
Özet:Bu çalışma 18. Yüzyıl sonunda Vidin şehrinin idari, sosyal ve ekonomik yapısını, şeriye sicillerinin sağladığı veriler ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. 18. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nun Avusturya ve Rusya ile yaptığı savaşlar ve bu savaşların yol açtığı askeri, mali, idari ve sosyal değişimlerle yüzleştiği bir dönemi ifade eder. Emperyal hedeflerle Osmanlı Balkanlarında egemen olmaya çalışan Avrupalı devletlerle yürütülen savaşlar, Osmanlı askeri nizamını dönüşüme zorlayan bir unsur teşkil etmiştir. Askeri nizamın ve aktörlerinin, savaş uğraşısında daha etkin hale getirilmeleri ve rakipleri ile benzer formasyona sahip olmaları, Osmanlı devlet erkanının en önemli problemlerinden biri halindedir. Ancak askeri nizamın "modernleştirilmesi" çabaları, öncelikle mali alanda olmak üzere imparatorluğun taşra idaresinde ve sosyal yapısında da bazı tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar. Özellikle taşra idaresinde yeniçerilerin yerel idareci ve halk ile geliştirdikleri ekonomik ve sosyal bağlar, merkezi yönetimin mali ve idari anlamda tam kontrol sağlamaya çalıştığı süreçte önemli bir problem haline gelir. Yeniçerilerin de dahil olduğu taşra idarecileri zümresi, kişisel kazanç ve güç alanlarının daha merkezileşmiş bir yönetimin kontrolü altına girmesinden hoşnut olmadıkları için bu yeni nizama (Nizam-Cedid) karşı muhalif kanatta yer alırlar. Vidin, 18. Yüzyılın son yıllarında, sakinlerinin neredeyse tamamı yeniçeriler ve ailelerinden müteşekkil bir şehir olarak, İmparatorluğun bu yüzyılda yaşadığı dönüşümün tüm etkilerini örnekleyecek durumdadır. Tuna kenarında yer alan bir kale şehir olarak, Avusturya ve Rusya ile yapılan savaşların fiziki ve mali yükü ile doğrudan karşı karşıya kalmıştır. Bununla birlikte, bu süreçte Vidin'in fiili idaresi, kendisi de bir yeniçeri olan ve 18. Yüzyıl'ın güçlü ayan tipolojisini müşahhaslaştıran Pazvandoğlu Osman'ın elindedir. Merkezi idare ile Pazvandoğlu Osman'ın ilişkisi, ayan ve devletin uzlaşmaz ve ayrılmaz bağını gösterirken, Vidin ise bu yüzyılda bir serhat şehrinin idaresi ve sakinlerinin toplumsal ilişkilerini örneklemektedir. Anahtar Sözcükler : 18. Yüzyıl, Osmanlı İmparatorluğu, Vidin, Yeniçeriler, Pazvandoğlu Osman, Serhat Şehri, Taşra İdaresi.