Postmodernizm ve postbop koşutluğu üzerine
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ONUR ALİ YÜCE
Danışman: Ayten Kaplan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, jazz müziğinde postbop olarak adlandırılan dönemin öncü jazz müzisyenleri tarafından kaydedilmiş yirmi bir albüm, postmodernizmin özellikleriyle kıyaslanmakta ve aradaki koşutluklar sergilenmektedir. Postmodernizm akımının açıklanmasının ve mimari, şehir plancılığı, klasik müzik gibi farklı alanlardaki yansımalarının anlatımından sonra jazz müziğinin başlangıcı ve geçirdiği evrelerden bahsedilmektedir. Sonrasında hedef dönemde ele alınan albümler ve sanatçılar, iki ana başlık altında (1955-1967 ve 1967-1980) olmak üzere incelenmekte ve postmodernizm akımıyla sahip olduğu koşutluklar belirlenmektedir. Postbop müziğinin sahip olduğu temel postmodernist özellik, çokkültürlülüğün motiflerini eserlerinde yapı oluşturmanın ve yapısökümün yöntemleri olarak kullanılmasıdır. Çokkültürlü yaratım sebebiyle, kültürel merkeziyetçilik kavramı kaymalar gösterir. Kolaj tekniğinin kullanılışıyla beraber, modernist akımda yapısal bütünlüğe verilen önem azalarak, eserin çok katmanlı parçalardan oluşması özelliğine doğru kaymıştır. Postmodernist düşüncenin farklılıkları toplumsal statü gözetmeden bünyesinde toplayan duruşu postbop müziğinin toplumsal farkların benimsenmesi mantalitesi ile uyum göstermektedir. Araştırmada jazz tarihinin ve gelişim evrelerinin detaylı bir şekilde ele alınmasının sebebi bu sanat dalına yaratıcılarının ait olduğu kültürel ve toplumsal perspektiften bakılmasıdır. Jazz'ın yaratıcılık öyküsü onların dilindenmişçesine baştan açıklanmaya ve yorumlanmaya çalışılmıştır. Değerleri ve geçmişi sorgulanan siyah azınlığın müziği olarak zaten sınıfçı bir yaklaşım içinde olması da beklenemez. Bu bağlamda doğası gereği postmoderndir. Kimi zaman kökleri olan prebop ve bop jazz müziğinden koparak ilerlemek amacında, kimi zaman da gelişen teknolojik yapılanmanın müzikal değerleri kaybettirdiğini iddia ederek kendi içinde postmodern bir ikileme düşmektedir. Yaşamın kinayeli bir biçimde öyküleştirilerek yansıtılması jazz ve blues müziğinin temelini tutuşturan yaratıcı ateştir. "Değişmeyen tek şey değişimin kendisidir" düşüncesi postbop jazz müziğinin bütün yapılanmasında etkin olan ana düşüncedir. Ne tamamıyla kolajdır, ne de bütünsel bir yapıyı tam anlamıyla yansıtır. Ne tamamıyla serbesttir, ne de katı kurallara bağlanmıştır. Hiçbir kültürün ürününe ebedi bir sadakat içinde değildir. Dolayısıyla postmodernizmin öğelerinden biri olan "bütününde aynı tekniğin eseri olan yaratımlardan kaçınma" kuramına uymaktadır. Bütün jazz müziğinin ortak özelliği olduğu gibi, icracının ruhsal durumuna göre yapılan doğaçlama bölümlerindeki değişimler sayesinde, anlam, yapı notalar ve kayıtla sınırlanmadan, yaratıcının değişken tavrının dinleyicinin algısının enlem ve boylamında biçim almasıyla yeniden oluşur. Şişe, korna, kayıtlı dış sesler, vb. gibi enstrümanlaştırılmış nesnelerin katılımı ile çevrede bulunabilecek rastgele objeler müziğe katılır ve tüm noktaların bileşkeni polistilizme çıkar. Bilinç akışıyla olagelen rastgelelik kavramı zaten önemli bir jazz motifidir. Buradan hareketle postmodern düşüncenin postbop müziğinin soluğu olduğu fikri bu tezin ana düşüncesidir. Anahtar Sözcükler Postmodernizm, postbop, jazz, rastegelelik, polistilizm, kolaj tekniği, yapısöküm, çokkültürlülük, siyah kültür